Από το αγγλικό χωριό των «παράξενων» κατοίκων στη σκοτεινή μητρόπολη του Μπάτμαν: η απρόσμενη ιστορία πίσω από το παρατσούκλι της Νέας Υόρκης
Η Νέα Υόρκη είναι γνωστή με αρκετά προσωνύμια, όμως ένα από τα πιο ασυνήθιστα είναι το «Γκόθαμ» (Gotham). Η ονομασία αυτή, η οποία συνδέθηκε με την αμερικανική μεγαλούπολη στις αρχές του 19ου αιώνα και έγινε ευρύτερα γνωστή μέσα από τις περιπέτειες του Μπάτμαν, έχει τις ρίζες της σε ένα σατιρικό λογοτεχνικό εύρημα. Στις 11 Νοεμβρίου 1807, ο συγγραφέας Ουάσιγκτον Ιρβινγκ και οι συνεργάτες του δημοσίευσαν στο περιοδικό Salmagundi ένα κείμενο που αξιοποιούσε έναν παλιό αγγλικό θρύλο για να σχολιάσει με χιούμορ τις συνήθειες και τις φιλοδοξίες των κατοίκων της Νέας Υόρκης.
Η επιλογή του ονόματος παρέπεμπε στο Γκόθαμ του Νοτιγχάμσαϊρ, ένα αγγλικό χωριό οι κάτοικοι του οποίου είχαν αποκτήσει από τον Μεσαίωνα τη φήμη των ανθρώπων που συμπεριφέρονταν ανόητα. Οι ιστορίες γύρω από την ιδιότυπη συμπεριφορά τους είχαν γίνει ιδιαίτερα δημοφιλείς στην αγγλική λαϊκή παράδοση. Σύμφωνα με μία από τις γνωστότερες, όταν ο βασιλιάς Ιωάννης της Αγγλίας (1166-1216) επρόκειτο να περάσει από το χωριό, οι κάτοικοι προσποιήθηκαν ότι είχαν χάσει τα λογικά τους, προκειμένου να αποφύγουν τις υποχρεώσεις που θα συνεπαγόταν η επίσκεψή του. Φοβούνταν ότι η διέλευση του μονάρχη θα οδηγούσε στη δημιουργία δημόσιου δρόμου μέσα από την περιοχή τους, με αποτέλεσμα να χάσουν τον έλεγχο της γης τους. Ετσι, σύμφωνα με τον θρύλο, υποδύθηκαν τους παράφρονες για να αποτρέψουν τον βασιλιά να περάσει από εκεί. Η ιστορία, που κυκλοφορούσε σε διάφορες παραλλαγές, κατέληξε να συνδέσει το όνομα του χωριού με την προσποιητή ή πραγματική ανοησία.
Ο Ιρβινγκ γνώριζε καλά αυτή την παράδοση και αξιοποίησε τη διπλή σημασία της για να σχολιάσει με χιούμορ την πόλη του. Η Νέα Υόρκη των αρχών του 19ου αιώνα ήταν μια ταχέως αναπτυσσόμενη εμπορική πόλη, οι κάτοικοι της οποίας είχαν έντονη κοινωνική ζωή και φιλοδοξίες, ενώ αναπτυσσόταν και η ανερχόμενη αστική τάξη, η οποία έδινε ιδιαίτερη σημασία στην εμφάνιση και την κοινωνική της θέση. Οι συγγραφείς του Salmagundi παρατηρούσαν τις συνήθειες αυτής της κοινωνίας και εντόπιζαν άφθονο υλικό για τη σάτιρά τους: τους επιδεικτικούς νεαρούς, τους νεόπλουτους, τους πολιτικούς, τους επίδοξους διανοούμενους και όσους προσπαθούσαν να αποκτήσουν κύρος μέσα από την κοινωνική τους παρουσία.
Το Salmagundi είχε αρχίσει να κυκλοφορεί στις 24 Ιανουαρίου 1807, σε μια περίοδο κατά την οποία η αμερικανική λογοτεχνική παραγωγή αναζητούσε ακόμη τη δική της φυσιογνωμία. Επρόκειτο για ένα περιοδικό που κυκλοφορούσε σε ακανόνιστα χρονικά διαστήματα, με σύντομα δοκίμια, επιστολές, ποιήματα και σατιρικά κείμενα. Δημιουργοί του ήταν ο Ουάσιγκτον Ιρβινγκ, ο αδελφός του και δικηγόρος Πίτερ Ιρβινγκ και ο Τζέιμς Κερκ Πόλντινγκ. Οι τρεις συνεργάτες χρησιμοποιούσαν επινοημένα ονόματα και δημιουργούσαν μια ολόκληρη παρέλαση φανταστικών προσώπων, μέσα από τα οποία σχολίαζαν την επικαιρότητα και την κοινωνική ζωή της πόλης. Ανάμεσά τους ξεχώριζε ο Launcelot Langstaff, το ψευδώνυμο με το οποίο εμφανίζονταν αρκετά από τα κείμενα του Ιρβινγκ.
Το δέκατο έβδομο τεύχος, το οποίο κυκλοφόρησε στις 11 Νοεμβρίου 1807, περιλάμβανε ένα κείμενο με τον τίτλο «Of the Chronicles of the Renowned and Antient City of Gotham» (Χρονικά της περίφημης και αρχαίας πόλης του Γκόθαμ). Παρουσιαζόταν ως απόσπασμα από ένα υποτιθέμενο παλιό χειρόγραφο, το οποίο είχε φτάσει στα χέρια του αφηγητή ως σπάνιο λογοτεχνικό εύρημα. Με αυτή την επινόηση, οι δημιουργοί του περιοδικού έδιναν στην αφήγηση τον χαρακτήρα μιας ιστορικής ανακάλυψης, παρωδώντας παράλληλα τον τρόπο συγγραφής της παλιάς ιστοριογραφίας και των χρονικών.
Στο επίκεντρο της αφήγησης βρισκόταν η πόλη του Γκόθαμ, την οποία απειλούσε μια εισβολή από έναν παράξενο λαό, τους Χόπινγκτοτς (Hoppingtots). Οι εισβολείς διακρίνονταν για τις χορευτικές τους ικανότητες και επιχειρούσαν να κατακτήσουν την πόλη χρησιμοποιώντας ως όπλα τους διάφορους χορούς της εποχής. Οι κάτοικοι του Γκόθαμ προσπαθούσαν να αντισταθούν, αλλά σταδιακά παρασύρονταν από τις νέες χορευτικές μόδες. Ανάμεσα στους νεαρούς που αιχμαλωτίζονταν από τους εισβολείς βρίσκονταν και απόγονοι των περίφημων τριών σοφών του Γκόθαμ, μιας ομάδας που είχε συνδεθεί με μια παλιά αγγλική παιδική ρίμα. Σύμφωνα με αυτή, τρεις σοφοί ξεκίνησαν ένα θαλάσσιο ταξίδι μέσα σε ένα μπολ, το οποίο αποδείχθηκε τόσο εύθραυστο ώστε το ταξίδι τους δεν κράτησε πολύ. Η ιστορία αποτελούσε ακόμη ένα δείγμα του παράλογου χιούμορ που συνόδευε τη φήμη των κατοίκων του χωριού.
Η αφήγηση αποτελούσε επίσης μια σατιρική αναφορά στη μόδα του βαλς και στους χορούς που είχαν αρχίσει να κατακτούν τις αίθουσες της αμερικανικής κοινωνίας. Το βαλς, που είχε προκαλέσει αντιδράσεις σε συντηρητικούς κοινωνικούς κύκλους εξαιτίας της σωματικής εγγύτητας των χορευτών, παρουσιαζόταν ως ένα σχεδόν επικίνδυνο όπλο, ικανό να αποδιοργανώσει την κοινωνική τάξη της πόλης. Μέσα από την επινοημένη πολιορκία του Γκόθαμ, ο Ιρβινγκ και οι συνεργάτες του σατίριζαν την ευκολία με την οποία οι κάτοικοι της Νέας Υόρκης υιοθετούσαν νέες συνήθειες και μόδες, συχνά χωρίς να αναρωτιούνται για τη σημασία τους.
Η επιτυχία του περιοδικού είχε ήδη καταστήσει τους δημιουργούς του αντικείμενο συζητήσεων στους λογοτεχνικούς και κοινωνικούς κύκλους της πόλης. Η ανωνυμία τους αποτελούσε μέρος του παιχνιδιού: οι αναγνώστες προσπαθούσαν να ανακαλύψουν ποιοι κρύβονταν πίσω από τα επινοημένα ονόματα, ενώ οι ίδιοι απολάμβαναν τις εικασίες και τις λανθασμένες αποδόσεις των κειμένων τους. Η Νέα Υόρκη είχε γίνει τόσο συχνά στόχος των σατιρικών τους σχολίων, ώστε το όνομα Γκόθαμ άρχισε σταδιακά να αποκτά τη δική του θέση στο λεξιλόγιο της πόλης.
Το Salmagundi ολοκλήρωσε την πρώτη περίοδο κυκλοφορίας του τον Ιανουάριο του 1808, έχοντας εκδώσει συνολικά είκοσι τεύχη. Ο Ιρβινγκ συνέχισε να αξιοποιεί τη σατιρική του φαντασία και δύο χρόνια αργότερα δημοσίευσε το A History of New York, μια παρωδία της ιστορίας της πόλης, υπογράφοντας με το ψευδώνυμο Diedrich Knickerbocker. Το έργο αυτό συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση μιας ιδιαίτερης πολιτισμικής ταυτότητας για τη Νέα Υόρκη.
Το όνομα Γκόθαμ, ωστόσο, είχε ήδη βρει τη θέση του. Από ένα ειρωνικό λογοτεχνικό εύρημα που σχολίαζε τις κοινωνικές συνήθειες των Νεοϋορκέζων εξελίχθηκε σε ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα προσωνύμια της πόλης. Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, το 1939, ο Μπομπ Κέιν και ο σεναριογράφος Μπιλ Φίνγκερ θα επέλεγαν το ίδιο όνομα για τη φανταστική πόλη στην οποία διαδραματίζονται οι περιπέτειες του Μπάτμαν. Η σκοτεινή μητρόπολη των κόμικς θα έκανε το Γκόθαμ, γνωστό σε ολόκληρο τον κόσμο, διατηρώντας, έστω και έμμεσα, τη σύνδεσή του με τη Νέα Υόρκη και την ιστορία της.
