Ένα ψηφιακό εργαλείο για την εκτίμηση του ανθρακικού ισοζυγίου των ελαιώνων διαθέτει το Διεθνές Συμβούλιο Ελαιοκομίας (IOC), επιχειρώντας να συνδέσει τις καλλιεργητικές πρακτικές με τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και την αποθήκευση άνθρακα
Η ελιά είναι ένα πολυετές δέντρο που μπορεί να συμβάλει στην αποθήκευση άνθρακα τόσο στη βιομάζα του όσο και στο έδαφος. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ελαιώνας είναι αυτομάτως μια καλλιέργεια με αρνητικό ανθρακικό ισοζύγιο. Η λίπανση, η κατανάλωση καυσίμων, η άρδευση και οι λοιπές γεωργικές εργασίες δημιουργούν εκπομπές που πρέπει να συνυπολογίζονται.
Σε αυτό το πλαίσιο, το Διεθνές Συμβούλιο Ελαιοκομίας έχει αναπτύξει το ψηφιακό εργαλείο CO₂e Balance Tool for Olive Groves, με στόχο να προσφέρει μια επιστημονική εκτίμηση του ισοζυγίου διοξειδίου του άνθρακα σε επίπεδο ελαιώνα.
Τι είναι το ανθρακικό ισοζύγιο;
Το ανθρακικό ισοζύγιο εκφράζει τη διαφορά μεταξύ των ποσοτήτων αερίων του θερμοκηπίου που εκπέμπονται από μια γεωργική δραστηριότητα και εκείνων που απομακρύνονται από την ατμόσφαιρα και αποθηκεύονται σε διαφορετικές δεξαμενές άνθρακα.
Τι ισχύει για την δέσμευση άνθρακα στον ελαιώνα;
Στην περίπτωση της ελιάς, η αποθήκευση πραγματοποιείται κυρίως στη βιομάζα των δέντρων, δηλαδή στον κορμό, στα κλαδιά, στους βλαστούς και στις ρίζες. Παράλληλα, σημαντικό ρόλο μπορεί να έχει το έδαφος, καθώς οργανικά υπολείμματα, φύλλα και ριζικά συστήματα συμβάλλουν στη διατήρηση και ενδεχόμενη αύξηση του οργανικού άνθρακα.
Από την άλλη πλευρά, η παραγωγή και η εφαρμογή αζωτούχων λιπασμάτων, η κατανάλωση πετρελαίου από τα γεωργικά μηχανήματα και η ηλεκτρική ενέργεια που απαιτείται για την άντληση νερού συμβάλλουν στις συνολικές εκπομπές.
Για να είναι συγκρίσιμα τα διαφορετικά αέρια του θερμοκηπίου, χρησιμοποιείται η μονάδα ισοδύναμου διοξειδίου του άνθρακα (CO₂e), η οποία μετατρέπει την επίδρασή τους σε κοινή μονάδα μέτρησης.
Πώς λειτουργεί το εργαλείο του IOC;
Το CO₂e Balance Tool αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του Carbon Balance Project, το οποίο ξεκίνησε το 2024–2025 με τη συμμετοχή ομάδας ειδικών και την αξιοποίηση επιστημονικών δεδομένων για την ελαιοκαλλιέργεια. Η σημερινή ψηφιακή έκδοση αποτελεί επικαιροποίηση προηγούμενου εργαλείου, με μεθοδολογικές προσαρμογές και ενσωμάτωση νεότερων επιστημονικών εξελίξεων.
Το σύστημα εξετάζει τις εκπομπές που προκύπτουν από τις πρακτικές διαχείρισης του ελαιώνα και τις ποσότητες CO₂e που αποθηκεύονται στη βιομάζα, στη νεκρή οργανική ύλη και στο έδαφος. Για την εκτίμηση του οργανικού άνθρακα του εδάφους αξιοποιείται, μεταξύ άλλων, το μοντέλο RothC, το οποίο έχει αναπτυχθεί από το ερευνητικό κέντρο Rothamsted Research και χρησιμοποιείται για τη μελέτη της δυναμικής του άνθρακα στα εδάφη.
Έτσι, η αξιολόγηση δεν περιορίζεται στην ηλικία ή στον αριθμό των ελαιόδεντρων, αλλά λαμβάνει υπόψη τη γεωγραφική θέση και τις πρακτικές διαχείρισης που εφαρμόζονται στην εκμετάλλευση.
Ποιες καλλιεργητικές πρακτικές επηρεάζουν την δέσμευση άνθρακα στον ελαιώνα;
Η διαχείριση του εδάφους αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες. Η διατήρηση οργανικών υπολειμμάτων, η κατάλληλη διαχείριση της βλάστησης και ο περιορισμός της άσκοπης διατάραξης του εδάφους μπορούν να συμβάλουν στη διατήρηση της οργανικής ουσίας.
Εξίσου σημαντική είναι η ορθολογική χρήση λιπασμάτων. Η εφαρμογή αζώτου σε μεγαλύτερες ποσότητες από εκείνες που χρειάζεται το δέντρο αυξάνει τις απώλειες και τις εκπομπές, χωρίς να εξασφαλίζει αντίστοιχο παραγωγικό όφελος.
Παράλληλα, η μείωση της κατανάλωσης καυσίμων και η αποτελεσματικότερη διαχείριση της άρδευσης μπορούν να περιορίσουν το ενεργειακό αποτύπωμα της εκμετάλλευσης.
Ο καιρός γαρ εγγύς
Η οικονομία του άνθρακα (carbon farming) και οι πιστώσεις άνθρακα, γνωστές και ως carbon credits είναι ένα από τα θέματα που απασχολούν τους παραγωγούς. Για την ελαιοκαλλιέργεια, η συζήτηση γύρω από τις πιστώσεις άνθρακα (carbon credits) και τη γεωργία άνθρακα παρουσιάζει τεράστιο ενδιαφέρον, καθώς η ελιά ως πολυετές δέντρο με ξυλώδη δομή θεωρείται ένας από τους καλύτερους φυσικούς «ταμιευτήρες» άνθρακα.
Σε αντίθεση με το βαμβάκι, τη βιομηχανική ντομάτα και την κινόα, που εντάχθηκαν πιλοτικά στην Παρέμβαση Π3-70-5.1, η ελιά δεν συμπεριλήφθηκε σε αυτό το πριμ άνθρακα. Ωστόσο, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης σχεδιάζει να υποβάλει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικό φάκελο τροποποίησης, ώστε να ανοίξει ειδικό πρόγραμμα ανθρακοδέσμευσης για την ελιά και για άλλες δενδρώδεις καλλιέργειες.
Το ψηφιακό εργαλείο CO₂e Balance Tool for Olive Groves βρίσκεται σε πιλοτική φάση, ώστε να αξιολογηθεί και να βελτιωθεί η λειτουργία του, με το Συμβούλιο να επισημαίνει ρητά ότι τα αποτελέσματα αυτής της φάσης δεν θεωρούνται οριστικά και δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται σε επικοινωνίες για την περιβαλλοντική επίδοση μιας εκμετάλλευσης. Επομένως, η χρήση του εργαλείου δεν ισοδυναμεί σήμερα με πιστοποίηση ανθρακικού αποτυπώματος ή έκδοση εμπορεύσιμων πιστώσεων άνθρακα. Μέχρι τότε, οι παραγωγοί και οι υπόλοιποι ενδιαφερόμενοι καλούνται να παρακολουθούν τις εξελίξεις και να μην βασίζονται σε εκτιμήσεις για έσοδα από πιστώσεις.
Πηγές
- International Olive Council, CO₂e Balance Tool for Olive Groves.
- International Olive Council, Carbon Balance Project.
- Does Olive Cultivation Sequester Carbon? Carbon Balance Along a Carbon Input Gradient.
