Η αλλαγή επηρεάζει το βιολογικό μας ρολόι και μπορεί να έχει συνέπειες ακόμη και στην οδική ασφάλεια
Η συζήτηση μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ για την κατάργηση της αλλαγής της ώρας δεν έχει οδηγήσει ακόμα σε κάποια οριστική απόφαση. Η εναλλαγή λοιπόν συνεχίζεται, με αποτέλεσμα την ερχόμενη Κυριακή 25 Οκτωβρίου, στις 04:00 τα ξημερώματα, τα ρολόγια να γυρίσουν για μια ακόμα φορά μία ώρα πίσω. Με άλλα λόγια, θα κερδίσουμε μια ώρα ύπνου και θα νυχτώνει νωρίτερα. Ίσως όλο αυτό να μοιάζει με μια ασήμαντη μεταβολή, στην πραγματικότητα όμως επηρεάζει το βιολογικό μας ρολόι και, όπως δείχνουν επιστημονικές έρευνες, μπορεί να έχει συνέπειες ακόμη και στην οδική ασφάλεια.
Το βιολογικό μας ρολόι αποτελεί έναν φυσικό εσωτερικό μηχανισμό που ρυθμίζει τις σωματικές και πνευματικές λειτουργίες του οργανισμού μας, μεταξύ άλλων και τον κύκλο ύπνου και εγρήγορσης. Η διατάραξη του βιολογικού μας ρολογιού μπορεί να προκαλέσει κόπωση, η οποία δεν εκδηλώνεται μόνο με το προφανές αίσθημα υπνηλίας. Μπορεί επίσης να επηρεάσει τον χρόνο αντίδρασης, τη συγκέντρωση, την επεξεργασία των ερεθισμάτων και την ικανότητα λήψης γρήγορων αποφάσεων. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι οι επιπτώσεις της αλλαγής της ώρας στην οδική ασφάλεια έχουν αποτελέσει αντικείμενο επιστημονικών ερευνών.
Η χαμένη ώρα και το τίμημά της
Το 2020 ερευνητές από το University of Colorado Boulder και το University of Washington δημοσίευσαν στο Current Biology μία από τις μεγαλύτερες σχετικές αναλύσεις. Εξέτασαν 732.835 θανατηφόρα τροχαία που είχαν καταγραφεί στις ΗΠΑ από το 1996 έως το 2017.
Το αποτέλεσμα της έρευνας έδειξε πως ύστερα από τη μετάβαση στη θερινή ώρα την άνοιξη, ο κίνδυνος θανατηφόρου τροχαίου αυξανόταν κατά 6%. Το εύρημα είναι αρκετά εντυπωσιακό ώστε να έχει αναπαραχθεί πολλές φορές ως απόδειξη ότι η ιδέα της θερινής ώρας είναι προβληματική. Η αλλαγή των δεικτών επηρεάζει ταυτόχρονα δύο διαφορετικούς παράγοντες της οδικής ασφάλειας, δηλαδή πόσο ξεκούραστος είναι ο οδηγός και πόσο φως έχει ο δρόμος.
Η επίδραση ήταν εντονότερη το πρωί και σταδιακά περιορίστηκε τις ημέρες που ακολουθούσαν. Οι ερευνητές υπολόγισαν μάλιστα ότι η κατάργηση της εαρινής αλλαγής θα μπορούσε να αποτρέψει περίπου 28 θανατηφόρα τροχαία κάθε χρόνο στις ΗΠΑ. Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο ήταν ότι δεν παρατηρήθηκε αντίστοιχη αύξηση όταν τα ρολόγια γύριζαν μία ώρα πίσω το φθινόπωρο.
Νεότερη αμερικανική έρευνα, που δημοσιεύθηκε το 2025 στο Journal of Safety Research, εξέτασε τα θανατηφόρα τροχαία στις ηπειρωτικές ΗΠΑ από το 2010 έως το 2019, συγκρίνοντας πέντε εβδομάδες πριν και μετά τις δύο ετήσιες αλλαγές, αξιολογώντας μάλιστα τις επιπτώσεις ξεχωριστά για τους διαφορετικούς χρήστες του δρόμου. Έτσι, ενώ στους πεζούς και ποδηλάτες δεν διαπιστώνονται σημαντικές αλλαγές, για τους επιβαίνοντες σε μηχανοκίνητα οχήματα, τα θανατηφόρα τροχαία αυξήθηκαν κατά 12% μετά την εαρινή αλλαγή ενώ περιορίστηκαν κατά 7,1% μετά τη φθινοπωρινή.
Στην Ελλάδα η εικόνα αλλάζει
Για το συγκεκριμένο ζήτημα υπάρχει μελέτη βασισμένη αποκλειστικά σε ελληνικά δεδομένα, που δημοσιεύτηκε το 2023 στο Health Economics και της οποίας τα αποτελέσματα δεν επιβεβαιώνουν την αμερικανική έρευνα. Οι Ιωάννης Λαλιώτης, Giuseppe Moscelli και Βασίλης Μοναστηριώτης χρησιμοποίησαν το σύνολο των καταγεγραμμένων τροχαίων στην Ελλάδα από την ΕΛΣΤΑΤ για την περίοδο 2006-2016. Η βάση δεδομένων που χρησιμοποιήθηκε περιλάμβανε πληροφορίες για την ημέρα και την ώρα του ατυχήματος, τη σοβαρότητά του, τις συνθήκες φωτισμού και του δρόμου, ακόμη και στοιχεία σχετικά με τους οδηγούς και τα οχήματα.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν πως η εαρινή αλλαγή όχι μόνο δεν αύξανε το σύνολο των τροχαίων στη χώρα μας, αλλά συνδεόταν και με σημαντική μείωση (15-20%) των σοβαρών ατυχημάτων. Η μείωση εντοπιζόταν κυρίως μεταξύ 18:00 και 21:00, ακριβώς δηλαδή στις ώρες που μετά την αλλαγή υπήρχε περισσότερο φυσικό φως. Μάλιστα, υπολογίστηκε ότι κατά την περίοδο που εξέτασαν η εαρινή αλλαγή συνδεόταν με 132 λιγότερους σοβαρά τραυματίες. Στη φθινοπωρινή μετάβαση παρατηρήθηκε η αντίστροφη επίδραση, η οποία αφορούσε κυρίως την αύξηση κατά 11-15% των ελαφρών ατυχημάτων. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι στην ελληνική περίπτωση ο φωτισμός φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο.
Διαφορετικές επιπτώσεις, μετρήσιμο κόστος
Οι επιπτώσεις της αλλαγής της ώρας στην οδική ασφάλεια δεν είναι παντού ίδιες. Η γεωγραφική θέση, οι ώρες ανατολής και δύσης του ήλιου, τα ωράρια εργασίας και οι συνήθειες μετακίνησης επηρεάζουν το τελικό αποτέλεσμα. Άλλωστε, οι έρευνες δεν εξετάζουν πάντοτε τις ίδιες κατηγορίες ατυχημάτων ή τα ίδια χρονικά διαστήματα.
Αυτό που προκύπτει, πάντως, είναι ότι η αλλαγή της ώρας δεν επηρεάζει μόνο την καθημερινότητά μας, αλλά συνδέεται και με μετρήσιμες μεταβολές στον αριθμό και τη σοβαρότητα των τροχαίων ατυχημάτων, που πέρα από το ανθρώπινο τίμημα, έχουν και σημαντικές οικονομικές συνέπειες.
Επομένως, σε μια συζήτηση που εδώ και χρόνια επικεντρώνεται στην εξοικονόμηση ενέργειας και στις προτιμήσεις μας για περισσότερο πρωινό ή απογευματινό φως, θα πρέπει να συνυπολογιστεί και ο παράγοντας της οδικής ασφάλειας.
