Μια νέα μελέτη σε περισσότερους από 600.000 ανθρώπους επιβεβαιώνει ότι οι γυναίκες υπερέχουν στη συναισθηματική νοημοσύνη. Το ερώτημα, όμως, είναι γιατί και με ποιο κόστος
Σε μια παρέα, μια οικογένεια ή έναν εργασιακό χώρο υπάρχει συχνά ένας άνθρωπος που καταλαβαίνει πρώτος ότι κάτι δεν πηγαίνει καλά. Αντιλαμβάνεται την αμηχανία, αναγνωρίζει μια ένταση προτού εξελιχθεί σε σύγκρουση και ξέρει πώς να προσεγγίσει κάποιον που δυσκολεύεται. Πολύ συχνά, αυτός ο άνθρωπος είναι γυναίκα.
Η αντίληψη ότι οι γυναίκες διαθέτουν μεγαλύτερη συναισθηματική νοημοσύνη από τους άνδρες είναι τόσο διαδεδομένη, ώστε αντιμετωπίζεται σχεδόν ως αυτονόητη αλήθεια. Μια νέα, μεγάλης κλίμακας επιστημονική μελέτη έρχεται να εξετάσει κατά πόσο αυτό ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, αλλά και να αναδείξει μια λιγότερο συζητημένη πλευρά του ζητήματος: την αόρατη συναισθηματική εργασία που καλούνται να προσφέρουν οι γυναίκες, συχνά χωρίς αναγνώριση ή ανταμοιβή.
Σε άρθρο τους στο The Conversation, η Μέρι Μ. Χάουσφελντ, επίκουρη καθηγήτρια Διοίκησης στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, και ο Γιόχεν Μένγκες, διευθυντής του Κέντρου Ηγεσίας για το Μέλλον της Εργασίας στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης, παρουσιάζουν τα συμπεράσματα μιας έρευνας που συγκέντρωσε στοιχεία από σχεδόν τρεις δεκαετίες.
Η ανάλυση καλύπτει την περίοδο 1995-2023, περιλαμβάνει δεδομένα από 76 χώρες και αφορά περισσότερους από 600.000 ανθρώπους.
Το βασικό συμπέρασμα είναι σαφές: κατά μέσο όρο, οι γυναίκες εμφανίζουν υψηλότερη συναισθηματική νοημοσύνη από τους άνδρες. Ωστόσο, οι διαφορές δεν κατανέμονται ομοιόμορφα σε όλες τις συναισθηματικές δεξιότητες.
Οι γυναίκες καταλαβαίνουν καλύτερα τα συναισθήματα των άλλων
Η συναισθηματική νοημοσύνη περιλαμβάνει την ικανότητα αναγνώρισης, κατανόησης και ρύθμισης των συναισθημάτων, τόσο των προσωπικών όσο και εκείνων των άλλων ανθρώπων.
Όπως εξηγούν οι δύο πανεπιστημιακοί, το σημαντικότερο πλεονέκτημα των γυναικών εντοπίζεται κυρίως στη δεύτερη κατηγορία: στην ικανότητα να αντιλαμβάνονται τι αισθάνονται οι άλλοι, να ερμηνεύουν τις αντιδράσεις τους και να τους βοηθούν να διαχειριστούν όσα βιώνουν.
Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι μια εργαζόμενη καταλαβαίνει πως ένας συνάδελφος αισθάνθηκε προσβεβλημένος όταν απορρίφθηκε η πρότασή του ή ότι μια μητέρα αναγνωρίζει τι κρύβεται πίσω από το ξέσπασμα του παιδιού της.
Οι ερευνητές διευκρινίζουν, πάντως, ότι πρόκειται για στατιστικές διαφορές και όχι για απόλυτους κανόνες. Υπάρχουν άνδρες με εξαιρετικά ανεπτυγμένη συναισθηματική νοημοσύνη και γυναίκες που δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τα συναισθήματα των άλλων.
Το γεγονός ότι ένα φύλο εμφανίζει υψηλότερη μέση επίδοση δεν επιτρέπει συμπεράσματα για τις ικανότητες ενός συγκεκριμένου ανθρώπου.
Δεν γεννιούνται απαραίτητα έτσι – Μαθαίνουν να το κάνουν
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας αφορά την προέλευση αυτής της διαφοράς.
Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι η υψηλότερη συναισθηματική νοημοσύνη των γυναικών οφείλεται σε βιολογικούς ή ορμονικούς παράγοντες. Οι επιστήμονες δεν αποκλείουν εντελώς αυτή την πιθανότητα, ωστόσο τα δεδομένα υποδεικνύουν ότι σημαντικό ρόλο ενδέχεται να διαδραματίζει η κοινωνική ανατροφή.
Η διαφορά μεταξύ αγοριών και κοριτσιών είναι αισθητά μικρότερη κατά την παιδική ηλικία και αυξάνεται στην ενήλικη ζωή. Παράλληλα, το χάσμα μεταξύ των φύλων φαίνεται να περιορίζεται σταδιακά κατά τις τρεις δεκαετίες που εξετάστηκαν.
Εάν επρόκειτο αποκλειστικά για μια έμφυτη ικανότητα, μια τέτοια εξέλιξη θα ήταν δυσκολότερο να εξηγηθεί.
Οι Χάουσφελντ και Μένγκες επισημαίνουν ότι προηγούμενες μελέτες έχουν καταγράψει διαφορές στον τρόπο με τον οποίο οι γονείς συζητούν για τα συναισθήματα με τα παιδιά τους.
Τα κορίτσια ενθαρρύνονται συχνότερα να περιγράφουν όσα αισθάνονται, να συζητούν τις συναισθηματικές τους εμπειρίες και να προσπαθούν να κατανοήσουν τις αντιδράσεις των άλλων.
Αντίθετα, τα αγόρια δέχονται συχνότερα μηνύματα που συνδέουν τη διαχείριση των συναισθημάτων με την αυτοσυγκράτηση ή την καταπίεσή τους.
Έτσι, από μικρή ηλικία, τα κορίτσια αποκτούν περισσότερες ευκαιρίες να εξασκηθούν στην αναγνώριση και τη διαχείριση των συναισθημάτων μέσα στις ανθρώπινες σχέσεις.
Αυτή η διαρκής εξάσκηση μπορεί να συμβάλλει στην ανάπτυξη δεξιοτήτων που αργότερα εκλαμβάνονται ως φυσικά χαρακτηριστικά της γυναικείας προσωπικότητας.
Άλλωστε, μια μετα-ανάλυση 58 μελετών, που δημοσιεύθηκε το 2019, έδειξε ότι η συναισθηματική νοημοσύνη μπορεί να βελτιωθεί μέσω εκπαίδευσης, χωρίς το φύλο να επηρεάζει ουσιαστικά την αποτελεσματικότητά της.
Με άλλα λόγια, οι άνδρες δεν στερούνται την ικανότητα να αναπτύξουν υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη. Ενδέχεται απλώς να έχουν λιγότερες ευκαιρίες ή μικρότερη κοινωνική ενθάρρυνση να την καλλιεργήσουν.
Όταν η ικανότητα μετατρέπεται σε υποχρέωση
Εδώ βρίσκεται, σύμφωνα με τους αρθρογράφους, και η πιο προβληματική διάσταση των ευρημάτων.
Όταν η συναισθηματική νοημοσύνη αντιμετωπίζεται ως αυτονόητο χαρακτηριστικό των γυναικών, η προσπάθεια που απαιτείται για την άσκησή της παύει να αναγνωρίζεται.
Στον εργασιακό χώρο, για παράδειγμα, η γυναίκα που καταφέρνει να εκτονώνει τις εντάσεις μεταξύ συναδέλφων μπορεί σταδιακά να θεωρείται υπεύθυνη για τη διατήρηση της καλής ατμόσφαιρας.
Εκείνη που αντιλαμβάνεται πρώτη ότι κάποιος αντιμετωπίζει δυσκολίες καταλήγει να αναλαμβάνει την υποστήριξή του. Η εργαζόμενη που διαχειρίζεται αποτελεσματικά τις συγκρούσεις καλείται ξανά και ξανά να μεσολαβήσει.
Πρόκειται για μια μορφή εργασίας που ωφελεί ολόκληρη την ομάδα, αλλά σπανίως αναγνωρίζεται στις αξιολογήσεις, στις αμοιβές ή στις αποφάσεις για επαγγελματική εξέλιξη.
Η συναισθηματική διαχείριση μετατρέπεται έτσι σε μια αόρατη υποχρέωση, η οποία συχνά επιβαρύνει δυσανάλογα τις γυναίκες.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι επιχειρήσεις χρειάζεται να αναγνωρίσουν αυτές τις δεξιότητες ως πραγματική επαγγελματική συνεισφορά και να τις λαμβάνουν υπόψη στις αξιολογήσεις και στις προαγωγές.
Ταυτόχρονα, αντί να θεωρούν δεδομένο ότι ορισμένοι εργαζόμενοι θα αναλαμβάνουν τη συναισθηματική υποστήριξη των υπολοίπων, θα πρέπει να επενδύουν στην ανάπτυξη αντίστοιχων ικανοτήτων σε όλους.
Η αόρατη εργασία μέσα στην οικογένεια και στις φιλίες
Το ίδιο φαινόμενο δεν περιορίζεται στα γραφεία και στις επαγγελματικές σχέσεις.
Στην καθημερινότητα, υπάρχει συχνά ένας άνθρωπος που θυμάται ποιος περνάει δύσκολα, ποιος χρειάζεται υποστήριξη ή ποιος έχει απομακρυνθεί από την παρέα.
Είναι εκείνος που θα στείλει πρώτος ένα μήνυμα, θα παρατηρήσει μια αλλαγή στη συμπεριφορά κάποιου ή θα προσπαθήσει να αποκαταστήσει μια οικογενειακή ένταση.
Αυτές οι μικρές πράξεις απαιτούν προσοχή, χρόνο και συναισθηματική διαθεσιμότητα. Ωστόσο, επειδή συχνά πραγματοποιούνται χωρίς να ζητηθούν, αντιμετωπίζονται σαν να μην απαιτούν ιδιαίτερη προσπάθεια.
Όπως αναδεικνύεται στο άρθρο, η ικανότητα ενός ανθρώπου να φροντίζει τη συναισθηματική ισορροπία των γύρω του μπορεί να εξελιχθεί σε μια διαρκή προσδοκία.
Και όταν η συγκεκριμένη ευθύνη δεν μοιράζεται, το πρόσωπο που διαθέτει μεγαλύτερη συναισθηματική νοημοσύνη μπορεί τελικά να επιβαρύνεται περισσότερο από όλους.
Η συναισθηματική νοημοσύνη δεν είναι γυναικεία υποχρέωση
Το συμπέρασμα της έρευνας δεν είναι ότι οι γυναίκες πρέπει να σταματήσουν να αξιοποιούν τις συναισθηματικές τους δεξιότητες. Ούτε ότι το πλεονέκτημα που καταγράφεται είναι ασήμαντο.
Αντίθετα, τα ευρήματα δείχνουν πως πρόκειται για πραγματικές ικανότητες, οι οποίες αξίζουν αναγνώριση.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν μια δεξιότητα που καλλιεργείται μέσα από την εμπειρία παρουσιάζεται ως έμφυτη ιδιότητα και, στη συνέχεια, μετατρέπεται σε κοινωνική υποχρέωση.
Οι Χάουσφελντ και Μένγκες επισημαίνουν ότι η συναισθηματική νοημοσύνη αποτελεί ένα πεδίο στο οποίο οι άνδρες μπορούν επίσης να αναπτύξουν σημαντικές ικανότητες, αρκεί να έχουν τις κατάλληλες ευκαιρίες και τα αντίστοιχα κίνητρα.
Ο άνθρωπος που ξέρει πάντα πώς να διαχειριστεί μια δύσκολη συζήτηση ή πώς να στηρίξει κάποιον που υποφέρει δεν γεννήθηκε απαραίτητα με αυτό το χάρισμα. Πιθανότατα έχει εξασκηθεί περισσότερο.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να συνεχίσουν οι γυναίκες να αναλαμβάνουν σχεδόν αυτονόητα τη συναισθηματική φροντίδα των άλλων, αλλά να αναγνωριστεί η αξία αυτής της εργασίας και να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις ώστε η ευθύνη της να μοιράζεται.
Γιατί η συναισθηματική νοημοσύνη δεν είναι αποκλειστικά γυναικείο προνόμιο.
Και σίγουρα δεν θα έπρεπε να αποτελεί γυναικεία υποχρέωση.
