Μηνυτήρια αναφορά στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία κατέθεσε το Ινστιτούτο «Αρχιπέλαγος», καταγγέλλοντας συστηματική απάτη και κατάχρηση κονδυλίων της ΕΕ για την αλιεία. Τι απαντά το υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης
Ευρωπαϊκά κονδύλια ύψους δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ, που προορίζονταν για να ενισχυθεί η ελληνική αλιεία, διοχετεύθηκαν σε κάθε είδους εμπορικές δραστηριότητες, που μόνο με τα ψάρια και τους ψαράδες δεν έχουν σχέση: πολυτελή τουριστικά καταλύματα με πισίνες, εταιρεία ενοικίασης ταχύπλοων, κέντρο ξένων γλωσσών, φυσικοθεραπευτήριο, κτηνιατρείο, κρεοπωλείο. Υπάρχουν επίσης κέντρο τεχνικού ελέγχου οχημάτων, ζαχαροπλαστείο, σούπερ μάρκετ, κομμωτήριο, πλυντήριο αυτοκινήτων, ακόμα και λούνα παρκ.
Όλα τα παραπάνω περιλαμβάνονται στη λίστα των επιδοτήσεων που δόθηκαν μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος Αλιείας και Θάλασσας (ΕΠΑΛΘ) 2014-2020, με μεταγενέστερες τροποποιητικές αποφάσεις (2021-2026).
Πρόκειται για ένα μικρό μέρος των περιπτώσεων που αναφέρει με διευθύνσεις, ονόματα και κωδικούς το Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας «Αρχιπέλαγος», σε μηνυτήρια αναφορά στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO).
Τα παραδείγματα χρηματοδοτήσεων σε άσχετες δραστηριότητες αλίευσε ένα-ένα, από τις αναρτημένες δημοσιεύσεις του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και των τοπικών αναπτυξιακών εταιρειών, η νομική ομάδα του Ινστιτούτου, που ειδικεύεται στο περιβαλλοντικό δίκαιο.
Το σχετικό πρόγραμμα διαχειρίζεται το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, με χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας (ΕΤΘΑ) και εθνικούς πόρους.
Με βάση τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί και τις επίσημες πηγές που έχει στη διάθεσή του το in, προκύπτουν σοβαρές ενδείξεις πιθανής κατάχρησης ευρωπαϊκών κονδυλίων και εκτροπής πόρων από τον προβλεπόμενο σκοπό τους.
Ζητείται διερεύνηση από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία
Καθώς το πλήρες περιεχόμενο της μηνυτήριας αναφοράς προς την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν είναι κοινοποιήσιμο, το «Αρχιπέλαγος» μας παρουσίασε μια σύνοψη, η οποία συνοδεύεται από επιλεγμένο κατάλογο 34 έργων σε όλη τη χώρα, από την Κρήτη ως τον Έβρο.
Το ύψος των επιδοτήσεων για έργα άσχετα με την αλιεία που έχει εντοπίσει ανέρχεται σε 52 εκατομμύρια ευρώ. Όπως υπογραμμίζει η αναφορά, πρόκειται για το ελάχιστο ποσό προς διερεύνηση. «Η πραγματική έκταση της ενδεχόμενης εκτροπής μπορεί να είναι μεγαλύτερη, καθώς η έλλειψη διαφάνειας και δημόσια προσβάσιμων δεδομένων περιόρισε ουσιαστικά την έρευνα», σημειώνουν.
«Η κλίμακα και η επανάληψη αυτών των χρηματοδοτήσεων εγείρουν σοβαρά ερωτήματα για το αν η ‘διαφοροποίηση’ και η ‘ανάπτυξη των παράκτιων περιοχών’ χρησιμοποιήθηκαν ως πρόσχημα για την παράκαμψη των κριτηρίων επιλεξιμότητας», αναφέρεται χαρακτηριστικά.
Ζητείται από την EPPO να διερευνήσει, μεταξύ άλλων, αν τηρήθηκαν οι κανόνες της ΕΕ στην επιλογή, στον έλεγχο και στην υλοποίηση των έργων και αν ψευδείς δηλώσεις, συγκρούσεις συμφερόντων, κατάχρηση πόρων ή πολιτικές παρεμβάσεις οδήγησαν σε παράνομες εκταμιεύσεις.
Η αναφορά δεν αποδίδει συλλήβδην δόλο στους δικαιούχους ούτε θεωρεί αυτομάτως μη επιλέξιμο κάθε έργο χωρίς άμεση σύνδεση με την αλιεία· ζητά πλήρη διερεύνηση της διάθεσης των πόρων και των ενδεχόμενων παρατυπιών.
Πού πήγαν τα κονδύλια για την αλιεία
Στις 35 υποθέσεις που αναφέρει η σύνοψη της μηνυτήριας αναφοράς του Ινστιτούτου «Αρχιπέλαγος», οι χρηματοδοτήσεις ανά έργο ξεκινούν από 21.000 ευρώ (δημιουργία κρεοπωλείου) και φτάνουν περίπου στις 200.000 ευρώ (κατασκευή δύο διώροφων τουριστικών κατοικιών, συμπεριλαμβανομένων δύο πισινών).
Οι περισσότερες χρηματοδοτήσεις είναι περί τα 100.000 ευρώ και αφορούν κυρίως επεκτάσεις και αναβαθμίσεις επιχειρήσεων. Οι πιο γενναιόδωρες (180.000 ευρώ και πάνω) αφορούν δραστηριότητες τουρισμού και real estate: τουλάχιστον 8 βίλες με πισίνες σε τρία διαφορετικά συγκροτήματα, μέσω του προγράμματος Leader «Αλιεία και Θάλασσα», που υλοποίησε ο Οργανισμός Ανάπτυξης Κρήτης Α.Ε. (ΟΑΚΑΕ). Στην τροποποιητική απόφαση της ένταξης των έργων (η 6η στη σειρά, το 2024), η πρόσκληση αναφέρεται σε «Ιδιωτικές Επενδύσεις για την Αειφόρο Ανάπτυξη των Αλιευτικών Περιοχών στον Νομό Χανίων», από το πρόγραμμα Leader «Αλιεία και Θάλασσα».
Καταγράφονται επίσης χρηματοδοτήσεις σε δραστηριότητες που πιθανόν συγκρούονται με τις πράσινες πολιτικές της ΕΕ, όπως η αναβάθμιση πρατηρίου καυσίμων και εργοστασίου πλαστικών, αναφέρεται στις παρατηρήσεις του Ινστιτούτου.
Τι απαντά το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης
Σύμφωνα με σχετικό ρεπορτάζ του ΣΚΑΪ το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων απάντησε ότι δεν έχει λάβει καμία καταγγελία για παρατυπίες ή κακοδιαχείριση. Επίσης διευκρίνισε ότι «είναι παραπληροφόρηση να πει κανείς ότι επειδή χρηματοδοτήθηκε ένα εστιατόριο ή ένα τουριστικό κατάλυμα είναι παράνομο ή παράτυπο».
Πράγματι, έχουν γίνει τόσο πολλές τροποποιητικές αποφάσεις στο πρόγραμμα για την αλιεία και έχουν ξεχειλώσει τόσο πολύ οι όροι των προσκλήσεων που στο όνομα της ενίσχυσης των αλιευτικών κοινοτήτων χωράνε τα πάντα.
Σύμφωνα πάντως με την επίσημη σύνοψη του προγράμματος για την Ελλάδα, συνολικού ύψους 514,86 εκατομμυρίων, με ενίσχυση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας και Θάλασσας, δεν προκύπτει από πουθενά ότι η ενίσχυση της αλιείας περιλαμβάνει εστιατόρια και τουριστικά καταλύματα.
Το νόμιμο και το ηθικό
Στην περιγραφή του προγράμματος για την ελληνική αλιεία υπογραμμίζεται ρητά ότι πάνω από το ένα τρίτο των κονδυλίων (34,2% ή 175,8 εκατ. ευρώ) οφείλουν να δοθούν «για τη βιωσιμότητα και την αειφόρο ανάπτυξη του ελληνικού αλιευτικού κλάδου και την προστασία των θαλάσσιων και αλιευτικών αποθεμάτων». Ένα σημαντικό ποσοστό προορίζεται για «περιβαλλοντικά βιώσιμες ιχυθοκαλλιέργειες» (16,1% ή 83,1 εκατ. ευρώ) και για την «οικονομική και κοινωνική βιωσιμότητα των αλιευτικών περιοχών» (17,9% ή 92 εκατομμυρια ευρώ). Οι σχετικές δράσεις περιλαμβάνουν τη δημιουργία θέσεων εργασίας εντός ή/και εκτός του αλιευτικού κλάδου και τη βιώσιμη αξιοποίηση των σχετικών με την αλιεία προϊόντων.
Με μια διασταλτική έννοια, θα μπορούσαμε να αποδεχθούμε ότι ένα κομμωτήριο, ένα κρεοπωλείο ή ένα σουπερμάρκετ, βοηθούν στη βιωσιμότητα μιας αλιευτικής κοινότητας. Τουλάχιστον βοηθούν τους ιδιοκτήτες τους να βιοποριστούν, αφού η αλιεία δεν εξασφαλίζει πλέον τα προ το ζην. Χρειάζεται όμως πολύ φαντασία για να θεωρηθούν αειφόρος ανάπτυξη οι ενισχύσεις σε υπηρεσίες και επιχειρήσεις που δεν έχουν την παραμικρή σχέση με το αντικείμενο του προγράμματος. Επιπλέον χρειάζεται θράσος για να βαφτίσεις περιβαλλοντική πολιτική τις βίλες και τις πισίνες σε περιοχές με λειψυδρία.
«Δεν είναι δυνατόν να συνεχίσουμε να εθελοτυφλούμε και να ανεχόμαστε ως κανονικότητα την κατάχρηση των ευρωπαϊκών πόρων που προορίζονται για τη στήριξη της βιωσιμότητας της αλιείας. Οι πόροι αυτοί θα μπορούσαν να αποτελέσουν σανίδα σωτηρίας για τον κλάδο και να θέσουν τις βάσεις ενός ουσιαστικού πλαισίου ανάκαμψης», υπογραμμίζει το «Αρχιπέλαγος», σε σχετική ανακοίνωση.
Η ουσία του ζητήματος
Φαίνεται πως όσο το Αιγαίο και το Ιόνιο ξεμένουν από ψάρια, τόσο περισσότερο οι νησιωτικές και παράκτιες περιοχές της Ελλάδας θα εξαρτώνται από τον τουρισμό, τα ακίνητα, την κρουαζιέρα, τις φαραωνικές κατασκευές που βαφτίζονται στρατηγικές επενδύσεις, τις ρυπογόνες και επικίνδυνες δραστηριότητες που βαφτίζονται πρόοδος.
Κι όσο στη στεριά συνεχίζεται το μπάζωμα, η τσιμεντοποίηση, η αλλοίωση τοπίων ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, στον βυθό συνεχίζεται το όργωμα από βιομηχανικές μηχανότρατες – ντόπιες ή της αλλοδαπής – που καταστρέφουν στο πέρασμά τους θαλάσσια οικοσυστήματα και εξαντλούν τα αλιευτικά αποθέματα. Σύμφωνα με το «Αρχιπέλαγος» εκεί εντοπίζεται η ουσία του προβλήματος.
«Με αφορμή τις κινητοποιήσεις των ψαράδων, λέγονται πολλά. Όμως, από τη συζήτηση απουσιάζει το ουσιαστικό ζητούμενο: η πραγματική βιωσιμότητα της αλιείας και η αντιμετώπιση των αιτιών που την έχουν οδηγήσει στη δραματική κατάσταση στην οποία βρίσκεται σήμερα στην Ελλάδα. Κανένα από τα μέτρα που έχουν ανακοινωθεί πρόσφατα δεν αποσκοπεί στην ανάκαμψη της αλιείας. Αντίθετα, η έμφαση δίνεται στον ψηφιακό έλεγχο και άλλα αντίστοιχα, χωρίς να συνοδεύεται από μέτρα προστασίας και ανάκαμψης των ιχθυαποθεμάτων ή ουσιαστικής στήριξης της αειφόρου αλιείας», υπογραμμίζει η ανακοίνωση του Ινστιτούτου.
Η μεγάλη τράτα τρώει το ψαροκάικο
Το «Αρχιπέλαγος» διαχωρίζει τη μικρής κλίμακας παράκτια αλιεία από τη μέση αλιεία βιομηχανικής κλίμακας. Όπως εξηγεί, η ετήσια ψαριά ενός παράκτιου σκάφους με στατικά εργαλεία «δεν προσεγγίζει καν την ποσότητα που αλιεύει μία μηχανότρατα σε μία μόνο ημέρα».
Στην Ελλάδα δραστηριοποιούνται 231 μηχανότρατες, οι οποίες, κατά το Ινστιτούτο, εφαρμόζουν εδώ και δεκαετίες έναν καταστροφικό τρόπο αλιείας. «Ένα μόνο πέρασμα μπορεί να αρκεί για να καταστραφούν ανεπανόρθωτα ολόκληρες αποικίες κοραλλιών, σχηματισμοί ασβεστολιθικών φυκών και άλλα πολύτιμα οικοσυστήματα», σημειώνει.
Την ίδια ώρα, περίπου 13.500 παραδοσιακά ξύλινα καΐκια διαλύθηκαν τα προηγούμενα χρόνια μέσω επιδοτούμενων προγραμμάτων, με ευτελή ποσά σε αντάλλαγμα. Σήμερα απομένουν περίπου 11.000 παράκτια σκάφη.
Ποια είναι η λύση για την αλιεία;
Για το Ινστιτούτο, η λύση είναι απλή: «να αφήσουμε τα ψάρια και τα άλλα αλιευόμενα είδη να αναπαραχθούν, προστατεύοντας τις περιοχές και τις περιόδους αναπαραγωγής τους και απαγορεύοντας την αλίευσή τους σε μεγέθη μικρότερα από εκείνα στα οποία φτάνουν σε αναπαραγωγική ωριμότητα». Εκεί, τονίζει, θα έπρεπε να κατευθύνονται οι ευρωπαϊκοί πόροι, αντί να χρηματοδοτούν τον «ντροπιαστικό κατάλογο άσχετων δραστηριοτήτων».
