Νέα έρευνα ανατρέπει τα δεδομένα περί αρχαίας λίμνης της Ολυμπίας
Ρεπορτάζ Πρωινή
Η παρούσα μελέτη επανεκτιμά την ιζηματογενή και γεωμορφολογική εξέλιξη της κοιλάδας του κάτω ρου του Αλφειού κατά το Ολόκαινο, καθώς και τις επιπτώσεις της στο παλαιοπεριβάλλον της Ολυμπίας. Τα κύρια συμπεράσματα είναι τα εξής:
Νέα δεδομένα, που ανατρέπουν τα δεδομένα περί ύπαρξης λίμνης στην Αρχαία Ολυμπία κατά την αρχαιότητα, δημοσιεύονται σε επιστημονική έρευνα που υπογράφει δέκα καθηγητές από ελληνικά και ξένα πανεπιστήμια, μεταξύ αυτών και η Νίκη Ευελπίδου από το τμήμα Γεωλογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Όπως αναφέρεται στα συμπεράσματα της έρευνας, στην περιοχή της Ολυμπίας δεν αποδεικνύεται ότι υπήρχε παλαιο-λίμνη αλλά ένα ανοιχτό ποτάμιο σύστημα με πλευρική δυναμική, ενώ το ιερό αναπτύχθηκε σε άμεση γειτνίαση με ενεργές κοίτες ποταμών.
Στα συμπεράσματα της έρευνας τονίζεται πως η ιζηματογενής δομή της πλημμυρικής πεδιάδας της Ολυμπίας, συμπεριλαμβανομένων των κατανομών μεγέθους κόκκων και των μικροπανιδικών συνόλων, δεν υποδεικνύει την ύπαρξη μιας συνεχούς ή μεγάλης έκτασης λιμναίας ενότητας. Αντιθέτως, κυριαρχείται από ποτάμιες και πλημμυρικές αποθέσεις που χαρακτηρίζονται από μείγματα μεγεθών κόκκων, εναλλασσόμενες φάσεις μέτριας έως υψηλής ενέργειας και στρωματογραφικά πρότυπα ασύμβατα με συνθήκες στάσιμου νερού μεγάλης διάρκειας.
Δείκτες μικροπανίδας, που παλαιότερα ερμηνεύονταν ως λιμναίοι, αποδεικνύεται ότι δεν είναι αποκλειστικά λιμναίοι και είναι απολύτως συμβατοί με δυναμικά περιβάλλοντα πλημμυρικής πεδιάδας, τα οποία χαρακτηρίζονται από περιστασιακή συγκέντρωση υδάτων και πλευρική μετατόπιση της κοίτης.
Πιθανότερο το σύστημα ποταμού-θάλασσας
Παράλληλα επισημαίνεται ότι πιθανότερη είναι η ύπαρξη ενός συστήματος ποταμού-θάλασσας με συνεχή επικοινωνία (…), καθώς ο συνολικός όγκος των ιζημάτων που έχουν συσσωρευτεί στο δέλτα του Αλφειού και στην κάτω πλημμυρική πεδιάδα υπερβαίνει τη μέγιστη χωρητικότητα της λεκάνης της Ολυμπίας κατά περισσότερο από μία τάξη μεγέθους.
Τα δεδομένα αυτά υποδεικνύουν ότι είτε η προτεινόμενη παλαιο-λίμνη δεν υπήρξε ποτέ ως μόνιμο γεωλογικό χαρακτηριστικό, είτε ήταν προσωρινή, λειτουργώντας το πολύ για μερικούς αιώνες – χρονικά διαστήματα πολύ μικρά για να τροποποιήσουν ουσιαστικά το μακροπρόθεσμο ισοζύγιο ιζημάτων ή να δημιουργήσουν μια πλευρικά συνεχή λιμναία απόθεση.
Οι γεωμορφολογικοί περιορισμοί στον τομέα του Φλόκα δεν συνηγορούν υπέρ μιας διαρκούς φυσικής φραγής που θα μπορούσε να συγκρατήσει τα νερά στην κάτω κοιλάδα του Αλφειού για χρονικά διαστήματα χιλιετιών. Η γεωμετρία της κοιλάδας, το ανάγλυφο και οι λιθολογικές συνθήκες δεν ευνοούν τον σχηματισμό ή τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα μεγάλων φυσικών φραγμάτων στη συγκεκριμένη θέση.
Πυρήνες ιζημάτων από την άμεση περιοχή του ιερού της Ολυμπίας καταγράφουν επαναλαμβανόμενες αποθέσεις ποτάμιων ιζημάτων μέσης έως χονδρόκοκκης υφής κατά την Αρχαιότητα, γεγονός που υποδεικνύει ότι ο Αλφειός —ή ένα σύστημα ενεργών κλάδων ροής— διέτρεχε την περιοχή σε πολύ μικρή απόσταση από το νότιο όριο του ιερού, εντός μιας πλημμυρικής πεδιάδας με έντονη πλευρική κινητικότητα.
Τα ελάχιστα επίπεδα στάθμης νερού που προκύπτουν από το προτεινόμενο σενάριο ύπαρξης λιμναίου λιμένα, θα συνεπάγονταν εκτεταμένη πλημμύριση του ιερού κατά την Αρχαιότητα, γεγονός που έρχεται σε αντίθεση με τα αρχαιολογικά δεδομένα σχετικά με τη λειτουργία του χώρου.
Οι αρχαίες γραπτές και ιστορικές πηγές περιγράφουν σταθερά την Ολυμπία ως τμήμα ενός τοπίου με διαρκή ποτάμια ροή, με προσβάσιμες κοίτες, περάσματα και μακροχρόνια επικοινωνία μεταξύ του εσωτερικού της Πελοποννήσου και των ακτών του Ιονίου· τα στοιχεία αυτά αποτελούν μια ανεξάρτητη ποιοτική ένδειξη κατά της ύπαρξης μιας μόνιμης παλαιο-λίμνης.
Συνολικά, τα αποτελέσματα αυτά αποδεικνύουν ότι η πεδιάδα της Ολυμπίας λειτούργησε καθ’ όλη τη διάρκεια του Ολοκαίνου ως τμήμα ενός ανοιχτού ποτάμιου συστήματος με συνεχή ροή και διασύνδεση. Η μακροπρόθεσμη εξέλιξη του τοπίου στην Ολυμπία καθορίστηκε από την αλληλεπίδραση μεταξύ των μεταβολών της στάθμης της θάλασσας, της παροχής ιζημάτων και της τοπικής τεκτονικής παραμόρφωσης, και όχι από τη διαρκή συγκράτηση υδάτων σε κλίμακα λεκάνης. Αυτό το αναθεωρημένο πλαίσιο παρέχει μια πιο στέρεη βάση για την ερμηνεία του γεωμορφολογικού και γεωαρχαιολογικού πλαισίου ενός από τα πιο εμβληματικά τοπία της αρχαίας Μεσογείου.
