Φορά τις βαριές λαστιχένιες μπότες της, ετοιμάζει τον εξοπλισμό της και ανεβαίνει στη μηχανή. Η 39χρονη Irma κατευθύνεται προς τις ζώνες όπου μαίνονται πυρκαγιές στο χωριό Sungai Putri, στο ινδονησιακό τμήμα του Βόρνεο. Ο αέρας είναι γεμάτος τοξικό καπνό, όμως για εκείνη η περιπολία είναι πλέον μέρος της καθημερινότητάς της.
Η Irma είναι μέλος της Power of Mama, μιας ομάδας αποκλειστικά από γυναίκες που συμμετέχουν στην πρόληψη και την κατάσβεση των δασικών πυρκαγιών σε μία από τις πιο πλούσιες σε βιοποικιλότητα περιοχές του πλανήτη. Η ομάδα δημιουργήθηκε το 2022 με τη στήριξη της μη κυβερνητικής οργάνωσης YIARI και πλέον αριθμεί 146 γυναίκες από 10 χωριά της Δυτικής Καλιμαντάν.
«Επειδή είμαστε νοικοκυρές, είμαστε αυτές που αισθανόμαστε περισσότερο τις επιπτώσεις. Σκέφτηκα ότι έπρεπε να κάνω κάτι γι’ αυτό», λέει η Irma. Οι γυναίκες της Power of Mama, ηλικίας από 20 έως 58 ετών, έχουν εκπαιδευτεί στην πυρόσβεση, στη χρήση drones επιτήρησης και στην καταγραφή και παρακολούθηση των εστιών φωτιάς. Από τις 10 το πρωί έως τις 4 το απόγευμα περιπολούν στις πιο επικίνδυνες περιοχές, καταγράφουν τις συντεταγμένες των εστιών, φωτογραφίζουν τα σημεία και ενημερώνουν την ειδική δασική πυροσβεστική υπηρεσία Manggala Agni. Η δουλειά τους δεν περιορίζεται στην κατάσβεση. Περιπολούν στα όρια των φυτειών και των δασών, αναζητούν νέες εστίες και ενημερώνουν τους κατοίκους για τους κινδύνους από την ανεξέλεγκτη καύση της γης.
Η μάχη με τη φωτιά και τις παλιές αντιλήψεις
Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν είναι η προσπάθεια να πείσουν τους κατοίκους να εγκαταλείψουν την πρακτική “slash and burn”, δηλαδή την εκκαθάριση εκτάσεων με φωτιά για την καλλιέργεια της γης, μεταξύ άλλων και για φοινικόδεντρα. Η πρακτική είναι φθηνή και αποτελεσματική για όσους θέλουν να καθαρίσουν γρήγορα μια έκταση, όμως μπορεί να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτες πυρκαγιές, ιδιαίτερα στις εύφλεκτες εκτάσεις τύρφης του Βόρνεο.
Για τις γυναίκες της Power of Mama, όμως, υπάρχει και μια δεύτερη μάχη, αυτή απέναντι στις πατριαρχικές αντιλήψεις μέσα στις ίδιες τις κοινότητές τους. Στην αρχή, αρκετοί άνδρες αντιμετώπισαν με ειρωνεία την προσπάθειά τους. «Οι άνδρες του χωριού μάς κορόιδευαν «Αλήθεια, κάνουν οι γυναίκες περιπολίες; Γιατί πρέπει να περιπολούν οι γυναίκες; Δεν έχετε άλλες δουλειές να κάνετε;», θυμάται η Irma. Η Suriati, επίσης μέλος της ομάδας, λέει ότι η αντίδραση της κοινωνίας παραμένει μία από τις μεγαλύτερες δυσκολίες. «Μερικές φορές νομίζουν ότι το κάνουμε για επίδειξη. Λένε: Τι ξέρουν οι μαμάδες;”Όταν τους ζητάμε να μην καίνε απρόσεκτα τη γη, μπορεί να είναι πολύ πεισματάρηδες. Ειδικά με τους ηλικιωμένους πρέπει να είμαστε προσεκτικές και ήπιες». Η Ratinah, η οποία εντάχθηκε στην ομάδα το 2023, εξηγεί ότι όταν εντοπίζουν κάποιον να καίει έκταση για να καλλιεργήσει φοινικόδεντρα, προσπαθούν πρώτα να τον ενημερώσουν. «Δεν σας λέμε να μην καθαρίσετε τη γη. Σας ζητάμε μόνο να ελέγχετε τη φωτιά, ώστε να μην εξαπλωθεί», τους λένε. Παράλληλα, εξηγούν στους κατοίκους πώς ο καπνός μπορεί να επηρεάσει τα παιδιά και τις οικογένειές τους.
Χιλιάδες εστίες και φωτιές που καίνε κάτω από τη γη
Φέτος, η αποστολή της Power of Mama είναι ακόμη πιο δύσκολη. Χιλιάδες εστίες φωτιάς έχουν καταγραφεί στην Καλιμαντάν, ενώ σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η Harian Kompas, έχουν καεί 57.081,33 εκτάρια. Οι μεγαλύτερες πυρκαγιές εκδηλώνονται σε εκτάσεις τύρφης, όπου η φωτιά μπορεί να συνεχίσει να καίει κάτω από την επιφάνεια για εβδομάδες. «Είναι πολύ δύσκολο να σβήσουμε τις πυρκαγιές σε εκτάσεις τύρφης, επειδή η φωτιά βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια. Δεν βλέπεις τις φλόγες, αλλά η καύση συνεχίζεται και συχνά ακόμη και ένας ελαφρύς άνεμος είναι αρκετός για να αναζωπυρώσει τη φωτιά», εξηγεί η Karmele Llano Sanchez, διευθύντρια της YIARI.
Η φετινή περίοδος πυρκαγιών συμπίπτει με ένα ιδιαίτερα ισχυρό φαινόμενο “super El Niño”, το οποίο έχει εντείνει τη ζέστη και την ξηρασία στην περιοχή. Η Ινδονησία αντιμετωπίζει, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, μία από τις σοβαρότερες περιόδους δασικών πυρκαγιών των τελευταίων 11 ετών. Ο Mark Parrington, ανώτερος επιστήμονας του ευρωπαϊκού προγράμματος παρατήρησης της Γης Copernicus, έχει προειδοποιήσει ότι οι τάσεις δείχνουν μια ιδιαίτερα δύσκολη χρονιά για τις πυρκαγιές στην Ινδονησία. Οι εκπομπές από τις φωτιές στις αρχές Σεπτεμβρίου ήταν πολλαπλάσιες του εποχικού μέσου όρου.
«Δεν έχει βρέξει από τα τέλη Ιουνίου»
Στο Sungai Putri η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη από την έλλειψη νερού. Η Irma λέει ότι δεν έχει βρέξει από τα τέλη Ιουνίου. Τα μικρά κανάλια και ακόμη και τα ποτάμια έχουν στεγνώσει, αφήνοντας τις ομάδες πυρόσβεσης με πολύ λιγότερες διαθέσιμες ποσότητες νερού. «Αυτό κάνει εξαιρετικά δύσκολο για εμάς να σβήσουμε τις φωτιές», λέει. Σε πολλές περιπτώσεις, η μόνη λύση είναι να συγκεντρωθούν μαζί με τους κατοίκους στις άκρες των φυτειών ή του δάσους και να παρακολουθούν συνεχώς την πορεία της φωτιάς. «Τρομάζω στην ιδέα ότι οι φλόγες θα φτάσουν στις κατοικημένες περιοχές. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνο», λέει.
Η κατάσταση δεν αφορά μόνο το Βόρνεο. Οι πυρκαγιές και ο καπνός έχουν προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στην ποιότητα του αέρα στην Ινδονησία, ενώ το νέφος έχει επηρεάσει και γειτονικές χώρες, όπως η Μαλαισία και η Σιγκαπούρη. Στις αρχές Σεπτεμβρίου, περισσότερα από 12,5 εκατομμύρια άνθρωποι σε επτά επαρχίες της Ινδονησίας είχαν εκτεθεί στο νέφος, ενώ τα περιστατικά αναπνευστικών προβλημάτων υπερδιπλασιάστηκαν μέσα σε μία εβδομάδα.
Η νύχτα που οι φλόγες έφτασαν κοντά στα σπίτια
Η Erly Marlina, 46 ετών, είναι δασκάλα και αποφάσισε να ενταχθεί στην Power of Mama έχοντας δει από κοντά τις καταστροφικές πυρκαγιές του 2019. «Ήθελα να έχω έναν τρόπο να εκφράσω την αγάπη μου για την προστασία του περιβάλλοντος και να αναλάβω άμεση δράση στο πεδίο», λέει. Θυμάται μία νυχτερινή επιχείρηση εκείνης της χρονιάς, όταν η φωτιά είχε πλησιάσει επικίνδυνα τα σπίτια. «Τα σπίτια απείχαν περίπου 100 μέτρα. Αρχίσαμε να σβήνουμε τη φωτιά μετά την απογευματινή προσευχή Isha και την είχαμε θέσει υπό έλεγχο μέχρι τις 11 το βράδυ», περιγράφει. Η επιχείρηση κράτησε τέσσερις έως πέντε ώρες. Κατά τη διάρκεια της ξηρής περιόδου, οι εθελόντριες παραμένουν σε επιφυλακή, καθώς οι κάτοικοι γνωρίζουν ότι μπορούν να βασιστούν στην ομάδα όταν ξεσπάσει μια νέα φωτιά.
Από το Βόρνεο σε ολόκληρη την Ινδονησία
Η Power of Mama έχει ήδη αρχίσει να αποκτά αναγνώριση και πέρα από την περιοχή του Βόρνεο. Το 2023 κέρδισε το Indonesian Clean Air Championship, ενώ η δράση της έχει γίνει παράδειγμα για το πώς οι τοπικές κοινότητες μπορούν να συμμετέχουν ενεργά στην προστασία του περιβάλλοντος.
Η YIARI επισημαίνει ότι η προστασία του δάσους αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους της ομάδας. «Δεν πρόκειται μόνο για την κατάσβεση των πυρκαγιών», λέει η Sanchez. «Έχει να κάνει και με το να βλέπουμε αυτές τις γυναίκες να αποκτούν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και να παίρνουν τη θέση που δικαιωματικά τους ανήκει στην κοινωνία».
Δεν έχει βρέξει στο Sungai Putri από τα τέλη Ιουνίου, επιδεινώνοντας την ήδη υπάρχουσα έλλειψη νερού.
Στις άκρες των δασών και των φυτειών του Βόρνεο, οι γυναίκες της Power of Mama συνεχίζουν να περιπολούν μέσα στον καπνό, να καταγράφουν τις εστίες και να προειδοποιούν τους κατοίκους. Για τις ίδιες, η μάχη δεν είναι μόνο απέναντι στη φωτιά. Είναι και μια προσπάθεια να προστατεύσουν τα σπίτια, τα παιδιά και το περιβάλλον τους, αλλά και να αποδείξουν ότι η προστασία ενός ολόκληρου οικοσυστήματος δεν είναι υπόθεση μόνο των ανδρών.
Πηγή: Guardian
