Η έλλειψη κρίσιμων πυροτεχνικών απαρτίων κλείνει έναν κύκλο 53 ετών για την Πολεμική Αεροπορία – Παραμένουν στον σχεδιασμό τα Mirage 2000-5 και τα F-16 Block 30, ενώ αναμένεται η αμερικανική LOA για τα F-16 Block 50.
Στα τέλη του 2027 αναμένεται να πέσει οριστικά η αυλαία για τα ελληνικά F-4E Phantom II AUP, κλείνοντας έναν κύκλο 53 ετών από την ένταξη του τύπου στην Πολεμική Αεροπορία. Το χρονοδιάγραμμα της απόσυρσης, σύμφωνα με πληροφορίες του «Βήματος», δεν υπαγορεύεται από το πρόσφατο τραγικό δυστύχημα στην Τανάγρα, τα αίτια του οποίου διερευνώνται από το ΓΕΑ, αλλά από ένα υφιστάμενο και ανεπίλυτο πρόβλημα υποστήριξης που δεν μπορεί να παρακαμφθεί.
Ελλείψει ανταλλακτικών αποσύρονται τα Phantom
Αυτό δεν αφορά επ’ ουδενί τους κινητήρες ή τα συνήθη ανταλλακτικά των μηχανικών μερών, αλλά εντοπίζεται, μεταξύ άλλων, στα λεγόμενα «πυροτεχνικά» συστήματα: σε απάρτια περιορισμένης διάρκειας ζωής που συνδέονται, μεταξύ άλλων, με την απόρριψη της καλύπτρας και τη λειτουργία των εκτινασσόμενων καθισμάτων. Τα υλικά αυτά αντικαθίστανται σε καθορισμένα χρονικά διαστήματα και πρέπει να προέρχονται από πιστοποιημένο κατασκευαστή.
Πηγές με γνώση του θέματος αναφέρουν ότι δεν υπάρχουν πλέον προμηθευτές στο εξωτερικό που να κατασκευάζουν και να πιστοποιούν τα συγκεκριμένα εξαρτήματα για το F-4. Όταν εξαντληθούν τα διαθέσιμα αποθέματα ή συμπληρωθεί το όριο ζωής των υπαρχόντων υλικών (μέχρι στιγμής δεν τίθεται θέμα επάρκειας των ανταλλακτικών αυτών), η συνέχιση των πτήσεων δεν θα είναι δυνατή με τους απαιτούμενους κανόνες ασφάλειας.
Τα Phantom επιχειρούν σήμερα από την 117 Πτέρυγα Μάχης στην Ανδραβίδα και εξοπλίζουν την 338 Μοίρα «Άρης», την τελευταία ελληνική Μοίρα του τύπου. Παρά την ηλικία τους, τα αεροσκάφη που εκσυγχρονίστηκαν στη διαμόρφωση AUP εξακολουθούν να προσφέρουν δυνατότητες αναχαίτισης και κρούσης.
Σε κάθε περίπτωση, το τέλος του 2027 είναι, με βάση τις πληροφορίες του «Βήματος», η αμετάκλητη ημερομηνία απόσυρσης τους, αποτέλεσμα της παύσης της βιομηχανικής υποστήριξης και όχι αποτέλεσμα μιας εν θερμώ επιχειρησιακής επιλογής ή λόγω αμφιβολιών για την ικανότητα τους να εκπληρώνουν τον ρόλο τους.
Όσον αφορά το δυστύχημα που κόστισε την ζωή σε δύο εμπειρότατους χειριστές το Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου 2026 στο Athens Flying Week 2026, έχει ήδη συσταθεί αρμόδια επιτροπή διερεύνησης από το Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας. Το «Βήμα» συνομίλησε με στρατιωτικές πηγές οι οποίες κατέστησαν σαφές πως ό,τι «ακούγεται ή γράφεται» ως αίτιο της συντριβής «δεν έχει καμία βάση» καθώς η διαδικασία διερεύνησης του ατυχήματος έχει μόλις ξεκινήσει και αναμένεται να διαρκέσει παραπάνω από τον έναν μήνα που πολλά μέσα ενημέρωσης αφήνουν, μέχρι στιγμής, να εννοηθεί ότι θα χρειαστεί.
Τι γίνεται με τα υπόλοιπα αεροσκάφη
Διαφορετική είναι η εικόνα για τα Mirage 2000-5 αφού παρότι τον Μάρτιο του 2024 είχε ανακοινωθεί δημόσια η πρόθεση πώλησής τους, στο πλαίσιο της ομογενοποίησης των τύπων μαχητικών, αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει καμία σκέψη ή ενεργή διαδικασία για διάθεσή τους σε τρίτη χώρα. Τα σενάρια των τελευταίων δύο ετών – με πιθανούς άλλους ξένους αγοραστές ή με γαλλική διαμεσολάβηση για μεταφορά αεροσκαφών στην Ουκρανία – δεν μετουσιώθηκαν σε συμφωνία. Όπως τονίζει πηγή με γνώση των διαδικασιών στο «Βήμα», τα Mirage 2000-5 «δεν πρόκειται να φύγουν χωρίς εξασφαλισμένη την αντικατάσταση τους από [επιπλέον] Rafale». Η διασφάλιση αυτή αφορά τόσο την ανάγκη απτής δεσμευτικής πρότασης πώλησης Rafale στην Ελλάδα (και ταυτόχρονης δέσμευσης αγοράς των Mirage 2000-5 από άλλη χώρα) αλλά όσο και τον αριθμό των αεροσκαφών, όπως και τον χρόνο παράδοσης νέων Rafale (που αυξάνεται γεωμετρικά τους τελευταίους μήνες λόγω της ζήτησης). Άρα η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία δεν προτίθενται να πάρουν αποφάσεις που θα δημιουργούν κενό στην επιχειρησιακή ισχύ και ετοιμότητα της ΠΑ.
Η Ελλάδα ολοκλήρωσε τον Ιανουάριο του 2025 την παραλαβή των 24 Rafale, ωστόσο τα Mirage 2000-5 παραμένουν πολύτιμα για την άμυνα του Αιγαίου και για αποστολές με όπλα όπως οι MICA και SCALP-EG. Επομένως, οποιαδήποτε μελλοντική συζήτηση θα συνδέεται υποχρεωτικά με πρόσθετα Rafale. Όσο για τα Mirage 2000, αυτά δεν έχουν πια – ούτε πρόκειται να την αποκτήσουν ξανά – την ικανότητα να πετάξουν για την ελληνική Πολεμική Αεροπορία.
Στον επιχειρησιακό σχεδιασμό παραμένουν και τα 32 F-16 Block 30 της 330 Μοίρας «Κεραυνός». Τα παλαιότερα ελληνικά F-16 θα συνεχίσουν να αναλαμβάνουν σημαντικό ρόλο στο Αιγαίο, σε αποστολές επιφυλακής, αναχαίτισης και εκπαίδευσης, διατηρώντας ακέραιο τον αναγκαίο αριθμό αεροσκαφών, όσο εξελίσσονται τα μεγάλα προγράμματα εκσυγχρονισμού. Τα τελευταία χρόνια έχουν εξεταστεί στοχευμένες παρεμβάσεις, όπως η προσθήκη Link 16 και η αξιοποίηση συστημάτων που αφαιρούνται από τα αεροσκάφη τα οποία μετατρέπονται σε Viper, χωρίς όμως να έχει αποφασιστεί πλήρης αναβάθμιση των Block 30. Όπως είπαν στο «Βήμα» στρατιωτικές πηγές, αυτά τα αεροσκάφη, μαζί με τα Mirage 2000-5, σηκώνουν το βάρος των καθημερινών αναχαιτίσεων – συνεπικουρούμενα ενίοτε με Viper από τη Σούδα – και θα συνεχίσουν να το κάνουν καθότι η πρωταρχική αποστολή των Rafale και των F-35 (όταν τα δεύτερα αφιχθούν) δεν θα είναι αυτή.
Το αμέσως επόμενο ορόσημο εξαρτάται από την Ουάσιγκτον, καθώς η Αθήνα αναμένει την αμερικανική απάντηση, μέσω Letter of Offer and Acceptance (LOA), για την αναβάθμιση 38 F-16 Block 50 σε επίπεδο Viper. Το πρόγραμμα, ύψους περίπου 1,05 δισ. ευρώ, έλαβε το 2026 την έγκριση της αρμόδιας κοινοβουλευτικής επιτροπής και η ελληνική Letter of Request εστάλη στις αρχές Απριλίου. Η LOA θα καθορίσει το τελικό τεχνικό πακέτο, το κόστος, το χρονοδιάγραμμα και τον ρόλο της ΕΑΒ. Σημειώνεται πως στις 3 Σεπτεμβρίου στελέχη της κατασκευάστριας Lockheed Martin και του ΓΕΑ είχαν συνάντηση όπου εικάζεται πως συζητήθηκε το θέμα αυτό. Ωστόσο, η LOA επαφίεται στο πράσινο φως από το Κογκρέσο και το State Department, κάτι που δεν αναμένεται να καθυστερήσει.
Παράλληλα, συνεχίζεται στην ΕΑΒ το υφιστάμενο πρόγραμμα μετατροπής 83 F-16 Block 52+ και 52+ Advanced, με χρονικό ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2027. Μέχρι στιγμής έχουν παραδοθεί στην Πολεμική Αεροπορία 56 F-16V. Πιθανή συνέχιση του προγράμματος και για τα προαναφερόμενα 38 F-16 Βlock 50 θεωρείται σημαντική τόσο για τη διατήρηση της γραμμής παραγωγής και της τεχνογνωσίας στην Τανάγρα όσο και για να περιοριστεί ο χρόνος κατά τον οποίο αεροσκάφη θα βρίσκονται εκτός επιχειρησιακής δράσης.
Με την ολοκλήρωσή του, ο κορμός της Πολεμικής Αεροπορίας θα προσεγγίσει τα 120 F-16 Viper, πλαισιωμένα από τα Rafale και, αργότερα, τα F-35. Ως τότε, και πιθανότατα και εν συνεχεία, η διατήρηση των Mirage 2000-5 και των Block 30 θεωρείται απαραίτητη.
Συνεπώς, η απόσυρση των Phantom θα είναι η μόνη αμετάκλητη αριθμητική μεταβολή στο άμεσο μέλλον, όσον αφορά τον στόλο μαχητικών αεροσκαφών της Πολεμικής Αεροπορίας.
