Όταν η ναζιστική Γερμανία εισέβαλε στην Πολωνία και άνοιξε τον δρόμο για τη μεγαλύτερη πολεμική σύγκρουση του 20ού αιώνα
Τα ξημερώματα της 1ης Σεπτεμβρίου 1939, οι ναζιστικές δυνάμεις περνούσαν τα σύνορα της Πολωνίας. Μέσα στις επόμενες ώρες, οι πρώτες ειδήσεις για αεροπορικούς βομβαρδισμούς και επιθέσεις σε ολόκληρο το μήκος των συνόρων άρχισαν να φτάνουν στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Ήταν η αρχή της γερμανικής εισβολής στην Πολωνία και η απαρχή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Μία ημέρα αργότερα, στις 2 Σεπτεμβρίου 1939, το «ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ» κατέγραφε εκτενώς τις εξελίξεις. Το Πρακτορείο «Τρανσκοντιναντάλ» μετέδιδε:
«Την αυγήν της 1ης Σεπτεμβρίου γερμανικαί στρατιωτικαί δυνάμεις ήρχισαν εχθροπραξίας κατά της Πολωνίας. Οι Γερμανοί διέβησαν τα σύνορα εις πολλά σημεία από της πλευράς της ανατολικής Πρωσσίας και του Ράιχ».
Από τις πρώτες κιόλας ώρες, στο επίκεντρο βρέθηκε το Βέστερπλαττε, στο Ντάντσιγκ, ένα από τα σημεία που έμελλαν να ταυτιστούν ιστορικά με την έναρξη της γερμανικής επίθεσης. Το τηλεγράφημα που αναδημοσίευε η εφημερίδα σημείωνε:
«Τα γερμανικά στρατεύματα επετέθησαν κατά της πολωνικής φρουράς εις το Βέστερπλαττε του Ντάντσιγκ. Η επίθεσις απεκρούσθη».
Την ίδια στιγμή, η γερμανική αεροπορία εξαπέλυε επιδρομές εναντίον πολωνικών πόλεων.
«Η γερμανική αεροπορία εβομβάρδισε την Κρακοβίαν και τας πόλεις της Άνω Σιλεσίας Τσεντοχόβα, Τσεβ, Πουκ και Κρόσνο», ανέφερε το τηλεγράφημα.
Οι βομβαρδισμοί και ο συναγερμός στη Βαρσοβία
Σύμφωνα με τηλεγράφημα από τη Βαρσοβία, οι εχθροπραξίες είχαν εξαπλωθεί «καθ’ όλον το μήκος των γερμανοπολωνικών συνόρων, συμπεριλαμβανομένης και της Σλοβακίας».
Οι βομβαρδισμοί διαδέχονταν ο ένας τον άλλον. Κρακοβία, Κάτοβιτς και άλλες πόλεις αναφέρονταν μεταξύ των στόχων, ενώ πολύ σύντομα ο πόλεμος έφτασε και πάνω από την πολωνική πρωτεύουσα.
Το «ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ» μετέφερε λεπτό προς λεπτό την εικόνα από τη Βαρσοβία:
«Κατά την ιδίαν ώραν εις την Βαρσοβίαν ηκούσθησαν οι πρώτοι κανονιοβολισμοί της αντιαεροπορικής αμύνης της πόλεως, οι οποίοι έδωκαν το σύνθημα του συναγερμού εναντίον γερμανικών αεροπλάνων τα οποία ενήργησαν επίθεσιν κατά της πολωνικής πρωτευούσης περί την 8.40’ ώραν».
Η επιδρομή, σύμφωνα πάντα με τις πληροφορίες που έφταναν εκείνες τις ώρες, διήρκεσε μέχρι τις 9.17 το πρωί:
«Ο βομβαρδισμός επερατώθη την 9.17’, οπότε τα γερμανικά αεροπλάνα ηναγκάσθησαν να απομακρυνθούν συνεπεία του πυρός των αντιαεροπορικών πυροβόλων. […]
»Ο πληθυσμός της Βαρσοβίας δεικνύει πλήρη ηρεμίαν και παραδειγματικήν πειθαρχίαν».
Λίγο αργότερα, όμως, ο συναγερμός ήχησε ξανά. Στις 9.40 νέα γερμανικά αεροπλάνα εμφανίστηκαν πάνω από την πόλη και τα αντιαεροπορικά άνοιξαν και πάλι πυρ:
«Ο ραδιοφωνικός σταθμός της Βαρσοβίας ανήγγειλεν ότι η σημερινή δήλωσις του Χίτλερ αποτελεί κήρυξιν πολέμου».
Επιθέσεις σε όλο το μέτωπο
Δεν επρόκειτο, όμως, μόνο για αεροπορικές επιδρομές. Οι ειδήσεις της ημέρας περιέγραφαν γερμανικές επιθέσεις σε διαφορετικά σημεία του μετώπου, χρήση τεθωρακισμένων και προέλαση πεζικού. Από την Ανατολική Πρωσία έως τη Σιλεσία και από τα βόρεια σύνορα μέχρι τις περιοχές προς τη Σλοβακία, ο πόλεμος εκτεινόταν ήδη σε μεγάλη γεωγραφική έκταση.
Από τη γερμανική πλευρά, το αρχηγείο των ενόπλων δυνάμεων ανακοίνωνε ότι τα στρατεύματα που μάχονταν στη Σιλεσία και την Πομερανία είχαν πετύχει «όλους τους αντικειμενικούς σκοπούς των», ενώ έκανε λόγο για προέλαση και για καταστροφή εγκαταστάσεων πολωνικών αεροδρομίων.
Η πολωνική πλευρά, αντιθέτως, έδινε διαφορετική εικόνα. Σε τηλεγράφημα από το Λονδίνο αναφερόταν ότι τα πολωνικά στρατεύματα είχαν αποκρούσει τόσο τις επιθέσεις από την Ανατολική Πρωσία όσο και εκείνες των γερμανικών δυνάμεων που προέρχονταν από τη Σλοβακία.
Οι ίδιες πληροφορίες υποστήριζαν ότι «εις ουδέν σημείον τα γερμανικά στρατεύματα κατώρθωσαν να διασπάσουν τας πολωνικάς γραμμάς» και ότι «αι πολωνικαί γραμμαί παραμένουν όπως ήσαν προ της ενάρξεως των εχθροπραξιών».
Άμαχοι στο στόχαστρο
Πολύ γρήγορα άρχισαν να εμφανίζονται και οι πρώτες ειδήσεις για θύματα μεταξύ των αμάχων. Σύμφωνα με πολωνικής προέλευσης τηλεγράφημα, γερμανικά αεροπλάνα βομβάρδισαν κοντά στο Κούτνο «αμαξοστοιχίαν μεταφέρουσαν πρόσφυγας εκ Πόζναν, με πολυάριθμα θύματα».
Σε άλλη ανταπόκριση αναφερόταν ότι είχαν βομβαρδιστεί το Βιέλουν και άλλες περιοχές και ότι «τα θύματα είναι πολυάριθμα».
Στη Βαρσοβία, σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, είχαν ήδη τραυματιστεί από θραύσματα βομβών «πέντε άνδρες και τρεις γυναίκες». Παράλληλα, Πολωνοί που εγκατέλειπαν το Ντάντσιγκ έφταναν σε άλλες πόλεις και ζητούσαν από τις πολωνικές αρχές να οργανωθούν σε εθελοντικά αποσπάσματα.
Η αλλαγή της καθημερινότητας στο Βερολίνο
Ενώ από την Πολωνία έφταναν πληροφορίες για μάχες και βομβαρδισμούς, στο Βερολίνο ο πόλεμος άρχιζε να γίνεται αισθητός και στην καθημερινή ζωή.
Το «ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ» περιέγραφε τα προληπτικά μέτρα που είχαν ήδη τεθεί σε εφαρμογή:
«Άνδρες της παθητικής αμύνης εν στολή και εξωπλισμένοι εκλήθησαν εις τας έδρας των και πολλοί εξ αυτών εγκατεστάθησαν εις τας διαφόρους επιχειρήσεις και εργοστάσια».
Στους δρόμους, το πλήθος διάβαζε τις έκτακτες εκδόσεις των εφημερίδων, ενώ ιδιωτικά αυτοκίνητα είχαν επιταχθεί από τις αρχές και έφεραν με κιμωλία την ένδειξη της στρατιωτικής μονάδας στην οποία είχαν ενταχθεί.
Την ίδια ώρα, η ναζιστική προπαγάνδα επιχειρούσε να παρουσιάσει τις γερμανικές επιχειρήσεις ως αμυντική ενέργεια. Στις 9.20 το πρωί, οι ξένοι δημοσιογράφοι κλήθηκαν στο υπουργείο Προπαγάνδας, όπου τους ανακοινώθηκε ότι οι εχθροπραξίες στα γερμανοπολωνικά σύνορα «αποτελούν μέτρον αμύνης κατά των πολωνικών επιθέσεων».
Στις 2 Σεπτεμβρίου 1939, όταν τυπωνόταν το συγκεκριμένο φύλλο του «ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΒΗΜΑΤΟΣ», κανείς από όσους διάβαζαν αυτές τις ανταποκρίσεις δεν γνώριζε το μέγεθος όσων θα ακολουθούσαν. Δύο ημέρες μετά την επίθεση στην Πολωνία, στις 3 Σεπτεμβρίου, η Βρετανία και η Γαλλία θα κήρυτταν τον πόλεμο στη Γερμανία.
Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, η σύγκρουση που θα διαρκούσε έξι χρόνια, θα εξαπλωνόταν πολύ πέρα από τα πολωνικά σύνορα και θα άφηνε πίσω της δεκάδες εκατομμύρια νεκρούς, είχε μόλις ξεκινήσει.
