Μια ανησυχητική τάση εξαπλώνεται μεταξύ ανηλίκων στην Κίνα, με ολοένα και περισσότερους εφήβους να στρέφονται στη λήψη συνταγογραφούμενων φαρμάκων, τα οποία αγοράζουν μέσω του διαδικτύου
Στα 14 της, η Xiaomei, μια μαθήτρια με πολύ υψηλές επιδόσεις από μια παράκτια επαρχία της Κίνας, αποφάσισε να πάρει υπερβολική δόση ενός φαρμάκου για τον βήχα.
Ήθελε να εντυπωσιάσει ένα μεγαλύτερο αγόρι, το οποίο της είπε ότι το φάρμακο θα τη βοηθούσε να χαλαρώσει. Τα χάπια ήταν συνήθως διαθέσιμα μόνο με ιατρική συνταγή, όμως εκείνη κατάφερε να τα αγοράσει μέσω διαδικτύου.
Αρχικά διαπίστωσε ότι της προκαλούσαν μια ελαφριά ζάλη. Σύντομα, όμως, εθίστηκε στην ελαφρώς μουδιασμένη αίσθηση που της προκαλούσαν και η οποία, για εκείνη, έμοιαζε με μια σύντομη διαφυγή από την πίεση των εξετάσεων που πλησίαζαν. Όταν λαμβάνεται σε μεγάλες δόσεις, το συγκεκριμένο φάρμακο μπορεί να προκαλέσει σοβαρές παρενέργειες, μεταξύ άλλων παραισθήσεις και διαταραχή του συντονισμού των κινήσεων.
Στη συνέχεια δοκίμασε άλλα φάρμακα που της πρότειναν σε ομάδες συνομιλίας. Κάποια χρησιμοποιούνταν για την αντιμετώπιση του πόνου ή των επιληπτικών κρίσεων. Μερικές φορές έπαιρνε πέντε χάπια. Άλλες φορές δοκίμαζε περισσότερα από 10, προκειμένου να νιώσει τις επιδράσεις διαφορετικών φαρμάκων.
Για δύο χρόνια έπαιρνε μεγάλες ποσότητες διαφόρων συνταγογραφούμενων φαρμάκων. Κανένα από αυτά δεν είχε συνταγογραφηθεί ούτε στην ίδια ούτε σε κάποιο μέλος της οικογένειάς της. Τα αγόραζε όλα μέσω διαδικτύου.
«Όταν ένιωθα μεγάλη πίεση από το διάβασμα ή όταν δεν έγραφα καλά στις εξετάσεις, ακόμη και όταν τσακωνόμουν με τους γονείς μου, έπαιρνα αυτά τα φάρμακα», είπε στο BBC. «Έτρεχα μακριά από την πραγματικότητα».
«Νιώθω ότι το σώμα μου δεν μου ανήκει. Ζαλίζομαι πολύ»
Το BBC έχει ακούσει παρόμοιες ιστορίες από δεκάδες Κινέζους εφήβους σε ομάδες συνομιλίας σε διάφορες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Σχεδόν όλοι φαίνεται πως προσπαθούσαν να ξεφύγουν από το ίδιο πράγμα: την πίεση. Το έκαναν αναζητώντας αυτό που περιγράφεται ως «φαρμακευτική ευφορία».
Ένα κορίτσι έστειλε ηχητικό μήνυμα αφού είχε πάρει μεγάλη δόση ενός φαρμάκου για τον νευροπαθητικό πόνο. Μιλούσε με δυσκολία και τα λόγια της ήταν δυσνόητα: «Νιώθω ότι το σώμα μου δεν μου ανήκει. Ζαλίζομαι πολύ». «Απλώς κοιμήσου», ήταν η συμβουλή που της έδωσαν. «Αύριο θα είσαι καλά».
Ένα αγόρι προσφέρθηκε να χρησιμοποιήσει μια παλιά συνταγή του πατέρα του για να πλαστογραφήσει μια νέα συνταγή για το ίδιο φάρμακο.
Κάποιοι έδιναν συμβουλές: «Αν θέλεις να έχεις παραισθήσεις, μπορείς απλώς να αγοράσεις…», έλεγε ένας χρήστης, αναφερόμενος σε ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται από ασθενείς με Πάρκινσον για τον έλεγχο του τρέμουλου. Σε υπερβολικές δόσεις μπορεί να προκαλέσει σύγχυση ή ακόμη και παραλήρημα.
«Ποια λέξη-κλειδί πρέπει να χρησιμοποιήσω για να το αναζητήσω στις διαδικτυακές πλατφόρμες;» ρωτούσε ένας άλλος χρήστης.
Είναι δύσκολο να εκτιμηθεί η έκταση του προβλήματος, καθώς υπάρχουν ελάχιστα επίσημα στοιχεία.
Ωστόσο, το πρόβλημα είναι αρκετά σοβαρό ώστε η κυβέρνηση να ξεκινήσει πριν από δύο χρόνια μια πανεθνική εκστρατεία καταστολής της χρήσης του αντιβηχικού που είχε αρχίσει να παίρνει η Xiaomei, κατατάσσοντάς το στα ψυχοτρόπα φάρμακα, τα οποία θα ήταν πλέον διαθέσιμα μόνο σε ασθενείς με ιατρική συνταγή. Αυτό έκανε πολύ πιο δύσκολη την αγορά του από νεαρούς μέσω διαδικτύου.
Τον Απρίλιο του ίδιου έτους, οι Αρχές διαπίστωσαν ότι οι νέοι είχαν στραφεί σε ένα άλλο φάρμακο και επέβαλαν αυστηρότερους περιορισμούς στον τρόπο συνταγογράφησης και διάθεσής του στα φαρμακεία. Παρ’ όλα αυτά, το BBC δέχθηκε προσφορά για το συγκεκριμένο φάρμακο σε διαδικτυακή ομάδα συνομιλίας, με τιμή μόλις 10 κινεζικά γουάν (1,5 δολάριο) ανά γραμμάριο.
Οι μη ελεγχόμενες ουσίες είναι εύκολο να αποκτηθούν και, ακόμη και όταν ένα φάρμακο τίθεται υπό τον έλεγχο των Αρχών, οι νέοι βρίσκουν γρήγορα εναλλακτικές, σύμφωνα με μελέτη του 2025 που εκπονήθηκε για το Ινστιτούτο Πρόληψης Εγκληματικότητας του υπουργείου Δικαιοσύνης.
«Μπορούσες απλώς να εισαγάγεις τον αριθμό της ταυτότητάς σου»
Σε ορισμένες περιπτώσεις, το BBC διαπίστωσε ότι έφηβοι στο διαδίκτυο χρησιμοποιούσαν διαφορετικές ονομασίες για τα φάρμακα, προκειμένου να αποφύγουν τον εντοπισμό τους. Το ίδιο είχε επισημάνει και η μελέτη του 2025.
Υπάρχουν ολοένα και περισσότερες ενδείξεις ότι νέοι σε όλο τον κόσμο στρέφονται σε συνταγογραφούμενα φάρμακα για να αντιμετωπίσουν την πίεση και το άγχος.
Επομένως, η εύκολη πρόσβαση σε φθηνά συνταγογραφούμενα φάρμακα στην Κίνα ίσως δεν προκαλεί έκπληξη, δεδομένου ότι η χώρα παράγει τη συντριπτική πλειονότητα των φαρμακευτικών πρώτων υλών παγκοσμίως.
Όταν η Xiaomei ήθελε να αγοράσει το αντιβηχικό, χρειάστηκαν μόλις μερικά κλικ για να της παραδοθεί ένα ολόκληρο κουτί του φαρμάκου στην πόρτα της, λέει. «Μπορούσες απλώς να εισαγάγεις τον αριθμό της ταυτότητάς σου στις πλατφόρμες αγορών και να το αγοράσεις απευθείας».
Η ταυτότητα, ένας εθνικός αριθμός αναγνώρισης, περιλαμβάνει την ηλικία της, όμως, όπως λέει, το φάρμακο της πουλήθηκε χωρίς να της κάνει κανείς ερωτήσεις. Ήταν επίσης φθηνό – συχνά 50 χάπια κόστιζαν λιγότερο από ένα δολάριο.
Σε ό,τι αφορά τα παράνομα ναρκωτικά, η Κίνα φαίνεται να κερδίζει τη μάχη. Τα επίσημα στοιχεία για το 2025 δείχνουν θεαματική μείωση, κατά 41%, των νέων χρηστών ναρκωτικών ηλικίας κάτω των 35 ετών.
Ωστόσο, οι Αρχές έχουν αναγκαστεί να αναγνωρίσουν ότι η κατάχρηση συνταγογραφούμενων φαρμάκων εξελίσσεται σε ευρύτατο πρόβλημα. Μάλιστα, το φαινόμενο παρουσιάζει ιδιαίτερα μεγάλη αύξηση μεταξύ των ανηλίκων, προειδοποίησε πρόσφατα η Εθνική Επιτροπή Ελέγχου Ναρκωτικών της Κίνας.
«Όταν αποτυγχάνεις, νιώθεις αποτυχημένος και πιστεύεις ότι δεν έχεις καμία πιθανότητα στη ζωή»
Η Xiaomei λέει ότι πολλοί μαθητές στην απαιτητική τάξη χημείας όπου φοιτούσε συζητούσαν τρόπους υπερδοσολογίας συνταγογραφούμενων φαρμάκων, προκειμένου να αποφύγουν το συναίσθημα ότι είναι «εντελώς αποτυχημένοι».
«Είναι τόσο δύσκολο να περάσεις τις εξετάσεις και να παραμείνεις στις τάξεις υψηλών επιδόσεων. Στο σχολείο μας, οι τάξεις υψηλών επιδόσεων λειτουργούν με σύστημα αποκλεισμού· αν πέσουν οι βαθμοί σου, σε διώχνουν από την τάξη. Όταν αποτυγχάνεις, νιώθεις αποτυχημένος και πιστεύεις ότι δεν έχεις καμία πιθανότητα στη ζωή».
Μέρος της πίεσης προέρχεται από τους γονείς, οι οποίοι βλέπουν επίσης το παιδί τους ως τη μοναδική τους ελπίδα για το μέλλον, λέει ο διακεκριμένος Κινέζος κοινωνιολόγος και διευθυντής του Ινστιτούτου Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Μαξ Πλανκ, Xiang Biao.
Εξαιτίας της πολιτικής του ενός παιδιού, η οποία τερματίστηκε το 2016 έπειτα από δεκαετίες εφαρμογής, πολλές οικογένειες έχουν μόνο ένα παιδί, προσθέτει ο Biao, το οποίο επωμίζεται όλες τις προσδοκίες.
«Αυτό που κάνει τους Κινέζους εφήβους διαφορετικούς είναι το απομονωμένο περιβάλλον στο οποίο ζουν. Περνούν τουλάχιστον εννέα ή δέκα ώρες στο σχολείο. Έχουν ελάχιστες ευκαιρίες να αναπτύξουν κοινωνικές σχέσεις και πολύ λίγες δυνατότητες να δουν πώς είναι πραγματικά η ζωή».
Ακόμη πιο ανησυχητικό, θεωρεί ότι υπάρχει σύνδεση μεταξύ της κατάχρησης συνταγογραφούμενων φαρμάκων και της αύξησης των αυτοτραυματισμών. Το BBC διαπίστωσε, για παράδειγμα, ότι σε πολλές ομάδες συνομιλίας οι νέοι ενθάρρυναν ο ένας τον άλλον να αυτοτραυματιστούν «για να νιώσουν κάτι».
Καθώς πλησίαζαν οι ιδιαίτερα ανταγωνιστικές εξετάσεις για την εισαγωγή στο λύκειο, η Xiaomei δοκίμασε ένα διαφορετικό φάρμακο, αναζητώντας τρόπους να μουδιάσει το άγχος της.
«Όμως η μνήμη μου επιδεινώθηκε γρήγορα», λέει. «Δεν μπορούσα να θυμηθώ τίποτα καθαρά και ζούσα σε μια διαρκή κατάσταση σύγχυσης».
Το συγκεκριμένο φάρμακο συνταγογραφείται συνήθως για τον έλεγχο των επιληπτικών κρίσεων και χρησιμοποιείται επίσης για την αντιμετώπιση του νευροπαθητικού πόνου. Όταν η Xiaomei περιέγραψε τις παρενέργειες σε μία από τις ομάδες συνομιλίας, της πρότειναν ένα άλλο φάρμακο, το οποίο χορηγείται ως παυσίπονο. Λέει ότι της προσέφερε κάποια ανακούφιση, όμως σύντομα χρειάστηκε μεγαλύτερες δόσεις.
Μήνες πριν από τη σημαντική εξέταση, το παράκανε.
Είχε πάρει 50 χάπια και άρχισε να πανικοβάλλεται. «Φοβόμουν ότι μπορεί να μου συμβεί κάτι σοβαρό, αλλά δεν ήθελα να μου κάνουν πλύση στομάχου, οπότε ήθελα να περιμένω πριν το πω στους γονείς μου».
Ωστόσο, η κατάστασή της επιδεινώθηκε τόσο πολύ, που αναγκάστηκε να τους το ομολογήσει.
Οι γονείς της αποφάσισαν να ακούσουν αυτό που αντιλήφθηκαν ως κραυγή βοήθειας από την κόρη τους.
«Το μόνο που εξέφραζαν ήταν πόσο τους ράγιζε την καρδιά να με βλέπουν σε αυτή την κατάσταση. Δεν με μάλωσαν ούτε με επέκριναν. Η στάση τους ήταν ήπια».
Για εκείνη, αυτό έκανε όλη τη διαφορά.
«Πολλά παιδιά λαμβάνουν πολλή προσοχή, όμως το είδος της προσοχής που χρειάζονται είναι να τα ρωτούν πώς αισθάνονται. Νιώθουν μοναξιά ή άγχος; Συχνά, στην Κίνα, οι γονείς απορρίπτουν αυτά τα συναισθήματα και λένε στα παιδιά ότι απλώς πρέπει να είναι πιο δυνατά», λέει ο Biao.
«Σε ολόκληρη την κινεζική κοινωνία έχει σημάνει ένας πολύ δυνατός συναγερμός. Οι ενήλικες πρέπει να εξετάσουν πώς μπορούν να είναι υπεύθυνοι απέναντι σε έναν έφηβο. Μια ανοιχτή συζήτηση μέσα στην οικογένεια – αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό κομμάτι της ζωής».
Και εκεί ακριβώς βρίσκεται η πραγματική μάχη, σύμφωνα με τους ειδικούς. Αντί η κυβέρνηση να προσπαθεί διαρκώς να περιορίσει τις διαδικτυακές πωλήσεις συνταγογραφούμενων φαρμάκων, θα πρέπει να επικεντρωθεί σε αυτό που ενδέχεται να αποτελεί κρίση ψυχικής υγείας, υποστηρίζουν.
Το 2023, μελέτη για το «Blue Book of Mental Health» της Κίνας διαπίστωσε ότι σχεδόν 95 εκατομμύρια άνθρωποι πάσχουν από κατάθλιψη και ότι περισσότερο από το 30% είναι κάτω των 18 ετών.
Η κινεζική κυβέρνηση έχει αναγνωρίσει την ανάγκη παροχής στήριξης για την ψυχική υγεία των εφήβων. Τα σχέδια περιλαμβάνουν αίθουσες συμβουλευτικής σε κάθε σχολείο, ψυχιατρικές υπηρεσίες σε τουλάχιστον ένα νοσοκομείο κάθε κομητείας, καθώς και περισσότερους επαγγελματίες ψυχικής υγείας. Στόχος είναι η δημιουργία ενός πανεθνικού συστήματος ψυχολογικής υποστήριξης και παρέμβασης σε περιπτώσεις κρίσης έως το 2030.
Μέχρι στιγμής, η προσπάθεια έχει σημειώσει αρκετή επιτυχία. Σύμφωνα με το Κρατικό Συμβούλιο, το 92% των δημοτικών σχολείων και το 95% των γυμνασίων διαθέτουν πλέον σύμβουλο. Πολλές μεγάλες πόλεις, μεταξύ των οποίων και το Πεκίνο, έχουν αρχίσει να εντάσσουν την ψυχική υγεία στο σχολικό πρόγραμμα.
Ωστόσο, εξακολουθεί να υπάρχει μεγάλη έλλειψη παιδοψυχιάτρων και ψυχιάτρων που ειδικεύονται στους εφήβους.
1 στους 5 νέους δυσκολεύεται να βρει εργασία
Μελέτη του 2020 που δημοσιεύθηκε στο βρετανικό ιατρικό περιοδικό The Lancet υποστήριζε ότι στη χώρα υπήρχαν μόλις 500 εξειδικευμένοι παιδοψυχίατροι, πολλοί από τους οποίους βρίσκονταν σε μεγάλες πόλεις όπως το Πεκίνο και η Σανγκάη.
Πρόκειται για τεράστια πρόκληση σε μια χώρα που έχει βιώσει τρεις δεκαετίες πρωτοφανούς κοινωνικής και οικονομικής αλλαγής.
Η Κίνα στην οποία μεγάλωσαν οι γονείς της Xiaomei είναι πολύ διαφορετική από το μέλλον που αντιμετωπίζει εκείνη. Οι γονείς της ακολούθησαν ένα πρότυπο που είχε διαμορφωθεί από το Κομμουνιστικό Κόμμα: δούλεψε σκληρά και θα ανταμειφθείς.
Τώρα, ακόμη και αν οι νέοι ενήλικες αποφοιτήσουν με υψηλούς βαθμούς και πάρουν πανεπιστημιακό πτυχίο, ένα λαμπρό μέλλον δεν είναι εγγυημένο.
Έπειτα από τους εξαντλητικούς περιορισμούς της πανδημίας, η κινεζική οικονομία δυσκολεύτηκε να ανακάμψει. Εκτιμάται ότι ένας στους πέντε νέους δυσκολεύεται να βρει εργασία, ενώ οι οικογένειες περιορίζουν τις δαπάνες τους.
«Οι άνθρωποι έχουν γίνει γενικά πιο απαισιόδοξοι», παραδέχεται ο Biao. Και το άγχος επεκτείνεται και στους ενήλικες, προσθέτει.
«Νομίζω ότι οι γονείς αισθάνονται μπερδεμένοι και αγχωμένοι, επειδή βλέπουν ένα πρόβλημα στα παιδιά τους, αλλά δεν βλέπουν κάποια εναλλακτική. Αν το παιδί μου έχει πρόβλημα, είναι το τέλος του κόσμου. Αν το παιδί μου δεν τα πάει καλά στο σχολείο, είναι το τέλος του κόσμου. Αν το παιδί μου δεν μου μιλάει, είναι το τέλος του κόσμου. Πιστεύω ότι πρέπει να δώσουμε περισσότερη προσοχή στους γονείς, όπως και στα παιδιά».
Ευτυχώς, η Xiaomei και οι γονείς της κατάφεραν να βρουν έναν τρόπο να γεφυρώσουν το χάσμα.
«Στο παρελθόν, οι γονείς μου δεν με καταλάβαιναν πραγματικά και έλεγαν αρκετά σκληρά πράγματα. Ένιωθα ότι δεν είχα βοήθεια και ότι ήμουν πραγματικά μόνη μου», λέει.
Όμως αυτό άλλαξε όταν μεταφέρθηκε εσπευσμένα στο νοσοκομείο μετά την υπερβολική δόση. Οι γονείς της άρχισαν να την ακούν και να συζητούν μαζί της και «το γεγονός ότι ήξερα πως υπήρχε κάποιος στο πλευρό μου με έκανε να νιώθω πολύ καλά», λέει.
Αυτό τη βοήθησε μάλιστα να τα πάει καλά στις εξετάσεις εισαγωγής που τόσο πολύ φοβόταν. «Είμαι τυχερή που έχω τη στήριξή τους», προσθέτει.
Με πληροφορίες από BBC
