Της Δρ. Μαρινέλλας Κατσιλιέρη (υπεύθυνη πολιτιστικού προγράμματος του οργανισμού «Οι Δρόμοι της Ελιάς» www.olivetreeroute.gr
Η πρόσφατη εκδήλωση στον Βόσπορο, όπου ο Τούρκος μεγιστάνας Ραχμί Κοτς τίμησε τον Έλληνα εφοπλιστή Νίκο Βερνίκο, έφερε ξανά στο προσκήνιο τη διαχρονική δύναμη της ελληνοτουρκικής φιλίας μέσα από το επιχειρείν. Τέτοιες πρωτοβουλίες δεν αποτελούν πυροτεχνήματα, αλλά πατούν πάνω σε βαθιές, ιστορικές βάσεις οικονομικής διπλωματίας. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αποτελεί η πρωτοποριακή συμμαχία που γεννήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2000 ανάμεσα στα Επιμελητήρια Μεσσηνίας και Σμύρνης.
Όταν ο Γιώργος Καραμπάτος (Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Μεσσηνίας, 1998–2011) και ο Εκρέμ Ντεμιρτάς (Ekrem Demirtaş, επί σειρά ετών Πρόεδρος του Εμπορικού Επιμελητηρίου Σμύρνης) αποφάσισαν να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι, δεν υπέγραψαν απλώς μια στεγνή εμπορική συμφωνία. Συνδιαμόρφωσαν ένα πολιτικό και ανθρωπιστικό «Μανιφέστο» με ξεκάθαρο αντιπολεμικό πρόσημο: τη Μεσόγειο ως μια θάλασσα ειρήνης, ελεύθερη από πολεμικά πλοία.
Γιώργος Καραμπάτος και Εκρέμ Ντεμιρτάς: Οι δύο επιμελητηριακοί ηγέτες που έβαλαν τις βάσεις για την οικονομική διπλωματία της ελιάς. (Προαύλιο χώρο του Πανεπιστημιακού ιδρύματος του Επιμελητηρίου Σμύρνης στις 16 Ιουλίου 2008)
Όταν η Οικονομία Σιωπά τα Κανόνια
Η κοινή δράση των δύο επιμελητηρίων, η οποία κορυφώθηκε την περίοδο 2002–2008, βασίστηκε σε μια απλή αλλά ανατρεπτική παραδοχή: η πραγματική ασφάλεια και η ευημερία των λαών δεν εξασφαλίζονται με στρατιωτικές επιδείξεις ισχύος, αλλά με την ελεύθερη κίνηση των εμπορικών και τουριστικών σκαφών.
Το Μανιφέστο που συνυπέγραψαν οι δύο πλευρές έθεσε ως προτεραιότητα την «αποστρατιωτικοποίηση της σκέψης». Καραμπάτος και Ντεμιρτάς πίστευαν ακράδαντα ότι αν οι τοπικές κοινωνίες, οι παραγωγοί και οι επιχειρηματίες συνδεθούν με στενούς οικονομικούς δεσμούς, οι εκάστοτε κυβερνήσεις θα δυσκολεύονται να συντηρήσουν πολεμικές ρητορικές. Η ελληνοτουρκική προσέγγιση θα καθιστούσε κάθε ενδεχόμενη σύρραξη οικονομικά και κοινωνικά ασύμφορη.
«Οι Δρόμοι της Ελιάς»: Το Απόλυτο Αντιπολεμικό Σύμβολο
Αντί για στρατιωτικές ασκήσεις στο Αιγαίο, η Μεσσηνία και η Σμύρνη αντιπρότειναν την επέκταση των «Δρόμων της Ελιάς». Ο διεθνής αυτός θεσμός, με ρίζες στην Καλαμάτα, χρησιμοποιήθηκε ως η ιδανική πολιτιστική γέφυρα.
Η ελιά επιστρατεύτηκε ως το αρχαίο σύμβολο της εκεχειρίας. Ένα κοινό δέντρο που τρέφει επί αιώνες και τους δύο λαούς, έγινε το όχημα για κοινές τουριστικές διαδρομές και αγροδιατροφικές συμπράξεις.
Ταυτόχρονα, το Μανιφέστο έβαλε στο στόχαστρο τη γραφειοκρατία. Οι δύο ηγέτες πίεσαν ανοιχτά την Αθήνα και την Άγκυρα για την απλούστευση της έκδοσης βίζας για τους επιχειρηματίες, τη δημιουργία απευθείας συγκοινωνιακών γραμμών και την κατάργηση της απομόνωσης, την οποία χαρακτήριζαν ως την κύρια πηγή καχυποψίας και εθνικισμού.
Μια Παρακαταθήκη με Διεθνές Αποτύπωμα
Η επιμελητηριακή αυτή συμμαχία άφησε πίσω της απτά αποτελέσματα που ξεπέρασαν τα στενά σύνορα των δύο νομών. Ο Πολιτιστικός Οργανισμός «Δρόμοι της Ελιάς» αναγνωρίστηκε επίσημα ως «Παγκόσμια Πολιτιστική Διαδρομή» από την UNESCO (2003) και το Συμβούλιο της Ευρώπης (2005), ενώ η συνεργασία οδήγησε στην ισχυρή εκπροσώπηση των δύο περιοχών στο Δίκτυο Ελαιοπαραγωγών Πόλεων Μεσογείου (RECOMED).
Το πείραμα της Μεσσηνίας και της Σμύρνης απέδειξε ότι όταν η επίσημη διπλωματία βαλτώνει, η κοινωνία των πολιτών και η υγιής επιχειρηματικότητα μπορούν να δείξουν τον δρόμο προς τη σταθερότητα, την ειρήνη και την κοινή ευημερία.
