Αρχαιολογικό άλμα στην Ήλιδα από την Εταιρεία Φίλων Αρχαίας Ήλιδας

Αρχαία Κειμήλια επιχειρείται να εντοπισθούν μετά από 2.500 χρόνια -Η παλαίστρα και τα δύο γυμνάσια των Ολυμπιακών Αγώνων, μνημεία του 5ου αιώνα π.Χ.

Εκτεταμένη Γεωφυσική Διασκόπηση Έκτασης 100 στρεμμάτων και βάθους έως 3 μέτρα

Ιστορική στιγμή για το Ολυμπιακό Κίνημα αποτελεί η διεξαγωγή γεωφυσικής διασκόπησης ΒΔ του Αρχαίου Θεάτρου Ήλιδας από την Εφορία Αρχαιοτήτων Ηλείας σε συνεργασία με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (Α.Π.Θ.). Επικεφαλής της έρευνας ήταν ο καθηγητής Εφαρμοσμένης Γεωφυσικής του Α.Π.Θ. και μέλος του ΚΑΣ, κύριος Τσόκας Γρηγόρης. Η δαπάνη της έρευνας έχει εξασφαλισθεί από την Εταιρεία Φίλων Αρχαίας Ήλιδας μέσω του θεσμού της χορηγίας. Η έρευνα έχει εγκριθεί από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ). Πρέπει να επισημανθεί ότι το ίδιο διάστημα 27-28 Ιουλίου 2026 διεξήχθη και η Β΄Φάση της γεωφυσικής διασκόπησης στην Ακρόπολη της Ήλιδας για τον εντοπισμό του Ναού της Αθηνάς με το χρυσελεφάντινο άγαλμά της, έργο του Φειδία. Ευχαριστούμε δημόσια τους κατοίκους-ιδιοκτήτες που αποδέχτηκαν με ενθουσιασμό τη γεωφυσική έρευνα στις ιδιοκτησίες τους, συμβάλλοντας με την πράξη τους στην ανάδειξη της Αρχαίας Ήλιδας.

Ιστορικό των μνημείων

Ο περιηγητής Παυσανίας στην επίσκεψή του στην Αρχαία Ήλιδα, το 170 μ.Χ., αναφέρει ότι είδε την παλαίστρα και τα δύο γυμνάσια των Ολυμπιακών Αγώνων, μνημεία του 5ου αιώνα π.Χ. Την ίδια αναφορά κάνει και ο Ξενοφώντας κατά την περιγραφή της εισβολής του ΑΓΙ στην Ήλιδα το 401-399 π.Χ., επισημαίνοντας ότι στην Αρχαία Ολυμπία η παλαίστρα και το γυμνάσιο κτίσθηκαν τον 2ο π.Χ και 3ο π.Χ. αιώνα αντίστοιχα.

Παλαίστρα Ολυμπιακών Αγώνων

Είχε τετράγωνο σχήμα και χρησιμοποιούνταν για προπόνηση των παλαιστών. Στον χώρο υπήρχε άγαλμα του Δία και ανάγλυφο του Έρωτα με Αντέρωτα.

Δύο Γυμνάσια Ολυμπιακών Αγώνων

Το ένα, ο «ΞΥΣΤΟΣ», ήταν περίκλειστος χώρος μέσα στον οποίο υπήρχαν πλατάνια. Σε αυτόν τον χώρο γινόταν η προπόνηση των αθλητών που συνέρρεαν υποχρεωτικά για 40 μέρες στην Ήλιδα από όλο τον ελληνικό κόσμο, πριν μεταβούν με την ΙΕΡΑ ΠΟΜΠΗ δια μέσου της Ιεράς Οδού στην Ολυμπία για την διεξαγωγή των Ολυμπιακών Αγώνων. Σε άλλο τμήμα αυτού του γυμνασίου, που λεγόταν «ΠΛΕΘΡΙΟ», κατέτασσαν οι Ελλανοδίκες τους αθλητές ανά ομάδα, ηλικία και αγώνισμα.

Στην ίδια περιοχή υπήρχε το δεύτερο γυμνάσιο, η «ΜΑΛΘΩ», που προοριζόταν για τους εφήβους. Σε αυτό το γυμνάσιο υπήρχε το βουλευτήριο και η προτομή του Ηρακλή.

Ενθαρρυντική, μάλιστα, ένδειξη ύπαρξης των γυμνασίων αποτελεί η ανεύρεση βάσης μηχανισμού εκκίνησης αθλητών στα ΒΔ του Αρχαίου Θεάτρου το 2000 από την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Αυτό το εύρημα εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ήλιδας.

Συμπεράσματα

Τα αποτελέσματα της γεωφυσικής διασκόπησης εντοπισμού αρχαιοτήτων σε βάθος έως 3 μ. θα αποτελέσουν την προϋπόθεση για να υποβληθεί από την Εφορία Αρχαιοτήτων Ηλείας στο ΚΑΣ, όπως προβλέπεται από την αρχαιολογική νομοθεσία, πλήρες και κοστολογημένο πρόγραμμα συστηματικών ανασκαφών διάρκειας 5 ετών στον αρχαιολογικό χώρο της Ήλιδας. Η υποβολή θα γίνει ως το τέλος Νοεμβρίου 2026.

Αυτή την ελπιδοφόρα εξέλιξη διεκδικεί ως στρατηγική επιλογή η Εταιρεία Φίλων Αρχαίας Ήλιδας. Η δαπάνη αυτού του ανασκαφικού προγράμματος έχει εξασφαλιστεί από την Εταιρεία Φίλων Αρχαίας Ήλιδας μέσω του θεσμού της χορηγίας.

Απελευθέρωση της Α’ Αρχαιολογικής Ζώνης (2.500 στρέμματα)

Αυτό, όμως, που επιβάλλεται να κατανοηθεί είναι ότι κανένα ανασκαφικό πρόγραμμα δεν μπορεί να υλοποιηθεί με το βλέμμα στο μέλλον, αν δεν κηρυχθεί συνολική αναγκαστική απαλλοτρίωση στο σύνολο του εμβαδού της Α΄ Αρχαιολογικής Ζώνης, που ανέρχεται στα 2.500 στρέμματα (βάσει του υπάρχοντος κτηματολογικού πίνακα) με εκτιμώμενο κόστος απαλλοτρίωσης τα 5.000.000 ευρώ (βάσει των αντικειμενικών αξιών). Χωρίς αυτή την προϋπόθεση δεν μπορεί να έρθει στην επιφάνεια το ΛΙΚΝΟ ΤΩΝ ΟΛΥΜΠΙΑΚΩΝ ΑΓΩΝΩΝ. Σήμερα, ο αρχαιολογικός χώρος, ιδιοκτησίας του Υπουργείου Πολιτισμού, εμβαδού 140 στρεμμάτων είναι κορεσμένος ανασκαφικά. Σε πρώτη φάση η Εταιρεία Φίλων Αρχαίας Ήλιδας αναλαμβάνει την ευθύνη για απαλλοτρίωση ή αγορά 70 στρεμμάτων, ΒΔ του Αρχαίου Θεάτρου, όπου βρίσκονταν, σύμφωνα με τις πηγές, η παλαίστρα και τα δύο γυμνάσια των Ολυμπιακών Αγώνων.

Η Εταιρεία Φίλων Αρχαίας Ήλιδας τονίζει ότι η διεκδίκηση από την πολιτεία της συνολικής δαπάνης για την αναγκαστική απαλλοτρίωση των 2.500 στρεμμάτων αποτελεί στρατηγική επιλογή υπέρ της Ήλιδας, επισημαίνοντας: “Η Αρχαία Ήλιδα είναι ο παλμός μέσα μας. Οι ιδέες μας δεν χωρούν σε καλούπια αδράνειας”.