Η Τεχνητή Λίμνη Φράγματος Πηνειού δεν είναι απλά ένας ταμιευτήρας νερού. Είναι ένα ζωντανό οικολογικό εργαστήριο που μας βοηθά να κατανοήσουμε πώς η φύση προσαρμόζεται γρήγορα σε νέες συνθήκες. Αποτελεί έναν πολύτιμο βιότοπο για πολλά φυτά και ζώα και υποστηρίζει πλήθος οικοσυστημικών διεργασιών, δηλαδή φυσικών, χημικών και βιολογικών λειτουργιών που συμβαίνουν μέσα στο οικοσύστημα. Οι διεργασίες αυτές υποστηρίζουν τη ζωή και παράγουν τα απτά οφέλη, γνωστά ως οικοσυστημικές υπηρεσίες, από τα οποία εξαρτώνται η επιβίωση και η ευημερία μας.
Ως ταμιευτήρας νερού, υπάγεται στην εθνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα ύδατα. Για πρώτη φορά, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας θέτει σε δημόσια διαβούλευση την «Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα», με στόχο τη διαμόρφωση ενός σύγχρονου, συνεκτικού και ολιστικού πλαισίου για τη διαχείριση των υδατικών πόρων της χώρας.
Το νερό αποτελεί τον πολυτιμότερο φυσικό πόρο και θεμέλιο κάθε μορφής ζωής, κοινωνικής οργάνωσης και οικονομικής δραστηριότητας. Ως αδιαπραγμάτευτο δημόσιο αγαθό και στρατηγικό εθνικό απόθεμα, η διαχείρισή του υπερβαίνει τα όρια μιας απλής τεχνικής πρόκλησης, αποτελώντας κρίσιμο παράγοντα για τη δημόσια υγεία, την επισιτιστική ασφάλεια και την περιβαλλοντική ισορροπία. Η επάρκεια, η προστασία και η ανθεκτικότητα των υδατικών πόρων συνιστούν ζήτημα εθνικής ασφάλειας, καθώς επηρεάζουν άμεσα την κοινωνική συνοχή και τη στρατηγική ανθεκτικότητα της χώρας.
Στη σημερινή εποχή, υπό την επίδραση της κλιματικής κρίσης και των αυξανόμενων πιέσεων στην υδατική ασφάλεια, η μετάβαση σε μια ολιστική προσέγγιση της διαχείρισης των υδατικών πόρων αναδεικνύεται σε μείζονα εθνική προτεραιότητα και προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας.
Υπό αυτό το πρίσμα, ο ταμιευτήρας του Φράγματος Πηνειού αποτελεί έναν πολύτιμο φυσικό, κοινωνικό και οικονομικό πόρο, ο οποίος πρέπει να διαφυλαχθεί «ως κόρην οφθαλμού», ώστε να εξασφαλίσει τη βιωσιμότητα των σημερινών και των μελλοντικών γενεών.
Η σημασία του είναι πολυδιάστατη, καθώς:
- το νερό του ταμιευτήρα προορίζεται για την ύδρευση χιλιάδων πολιτών της βόρειας Ηλείας,
- χρησιμοποιείται για την άρδευση χιλιάδων καλλιεργούμενων εκτάσεων,
- αποτελεί καταφύγιο ενδημικών και αποδημητικών πτηνών,
- συμβάλλει στη ρύθμιση του μικροκλίματος της περιοχής,
- υποστηρίζει την ανάπτυξη της τοπικής χλωρίδας,
- προσφέρει καταφύγιο σε αμφίβια, ερπετά και μικρά θηλαστικά,
- οι εύφορες εκτάσεις γύρω από τη λίμνη αξιοποιούνται για γεωργικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες, στηρίζοντας την τοπική οικονομία,
- προσφέρει σημαντικές οικοσυστημικές και πολιτιστικές υπηρεσίες, όπως αναψυχή, τουρισμό, πολιτισμό, αθλητισμό και αισθητική του τοπίου.
Με βάση τα παραπάνω, είναι αναγκαία η διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου ήπιας οικοτουριστικής ανάπτυξης και περιβαλλοντικής προστασίας της περιοχής, ώστε η Τεχνητή Λίμνη Φράγματος Πηνειού να αποτελέσει ένα υγιές και ζωτικό κύτταρο της τοπικής κοινωνίας.
Αντίθετα, δραστηριότητες που ενδέχεται να αλλοιώσουν τη φυσιογνωμία της περιοχής, όπως η εγκατάσταση εκτεταμένων φωτοβολταϊκών πάρκων, και να επιφέρουν πρόσθετες περιβαλλοντικές πιέσεις στο οικοσύστημα, θα πρέπει να αποφευχθούν.
Εξάλλου, η προστασία των υδάτων και της βιοποικιλότητας αποτελεί βασικό άξονα της 2ης Αναθεώρησης του Σχεδίου Διαχείρισης των Λεκανών Απορροής Ποταμών του Υδατικού Διαμερίσματος Βόρειας Πελοποννήσου και της αντίστοιχης Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, των κατευθυντήριων γραμμών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εφαρμογή της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ για τα Ύδατα, της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων και της άγριας πανίδας και χλωρίδας, της Εθνικής Στρατηγικής και Σχεδίου Δράσης για τη Βιοποικιλότητα, του ν. 3937/2011 «Διατήρηση της βιοποικιλότητας και άλλες διατάξεις», καθώς και των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης 6, 12, 13, 14, 15 και 17 του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.
*Διονύσιος Παναγιωτάρας
Αναπληρωτής Καθηγητής Τμήματος Περιβάλλοντος Ιονίου Πανεπιστημίου
