Φιλολογική ομάδα «Άλμα»: Ενδεικτικές απαντήσεις στα Αρχαία Προσανατολισμού

Α1.α.

Α1.β

1. Η αντωνυμία «αὐτοῖς» αναφέρεται στις φράσεις: τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι, τὰ ἐν τοῖς δεινοῖς, τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας, τὰς περὶ τὰς ὀργὰς.

2. Η αντωνυνία «τούτων» αναφέρεται στη λέξη «τὰς ἐνεργείας».

B1.

Ο Αριστοτέλης προσθέτει νέο επιχείρημα, με το οποίο δείχνει ότι η αρετή είναι προϊόν εθισμού και η ποιότητά της εξαρτάται από την ποιότητα του εθισμού που την προκαλεί. Η δημιουργία και ο εκφυλισμός της επίκτητης ιδιότητας προκύπτουν από αντίστοιχους λόγους και ποιότητα εθισμού. Έτσι για συγκεκριμένους λόγους και με την κατάλληλη άσκηση οι άνθρωποι κατακτούν την αρετή και ακριβώς για τους αντίθετους λόγους και με την ακατάλληλη άσκηση η αρετή εκφυλίζεται. Ο Αριστοτέλης εννοεί μάλλον μια διαδικασία «δόμησης» και «αποδόμησης» της αρετής ενισχύοντας τη θέση του για τον επίκτητο χαρακτήρα της. Τα ρήματα «γίνεται – φθείρεται» μας παραπέμπουν στο θεμελιώδες αντιθετικό ζεύγος της φιλοσοφικής σκέψης«γένεσις – φθορά». Για τον Αριστοτέλη, αυτή ήταν μια φυσική διαδικασία μονόδρομη: γένεση -> αύξηση -> τελείωση -> παρακμή -> φθορά (αποδίδεται έργο στον Αριστοτέλη με τίτλο Περί Γενέσεως και Φθοράς). Αυτή, λοιπόν, η διαδικασία ακολουθείται και στις ηθικές αρετές. Κάθε αρετή για τους ίδιους λόγους και χρησιμοποιώντας τα ίδια μέσα γεννιέται και με την καλή εξάσκηση κατακτιέται, ενώ με την κακή εξάσκηση χάνεται.

Η ενότητα κλείνει με την επισήμανση του Αριστοτέλη ότι για την καλλιέργεια της ηθικής αρετής απαραίτητη κρίνεται η συμβολή του διδάσκοντος και της διδασκαλίας, της εκπαίδευσης γενικότερα, γιατί η ηθική ποιότητα του κάθε ανθρώπου προκύπτει όχι απλώς από την άσκηση, αλλά από την ποιότητα της άσκησης που έχει προηγηθεί. Ο δάσκαλος θα δώσει τον προσανατολισμό του ορθού εθισμού διδάσκοντας τους κανόνες της αρετής, τους τρόπους εφαρμογής τους και εκπαιδεύοντας στην ορθή άσκηση. Ο δάσκαλος είναι αυτός που παρακολουθεί και καθοδηγεί τους ανθρώπους στον σωστό εθισμό. Το ίδιο απαραίτητος είναι ο δάσκαλος και στις τέχνες, διότι αυτός θα διδάξει τον ασκούμενο σε μια τέχνη τους κανόνες της και τον σωστό τρόπο εφαρμογής τους. Αυτός ακριβώς είναι και ο ρόλος του νομοθέτη στην πόλη: αποτελεί τον δάσκαλο των πολιτών, ο οποίος χρησιμοποιώντας τα σωστά μέσα, δηλαδή τους σωστούς νόμους, θα διδάξει τους πολίτες τι είναι δίκαιο και τι άδικο, θα ορίσει τους κανόνες της δίκαιης και ηθικής συμπεριφοράς μέσα στην πόλη και θα τους οδηγήσει στην κατάκτηση των ηθικών αρετών και, άρα, στην ευδαιμονία. Επομένως, καταλήγουμε και πάλι στο συμπέρασμα ότι οι ηθικές αρετές δεν είναι έμφυτες, αφού στην αντίθετη περίπτωση ο ρόλος του δασκάλου θα ήταν μάταιος. Αντίθετα, οι ηθικές αρετές κατακτώνται με τη σωστή άσκηση, με τη διαρκή επανάληψη ηθικών πράξεων.

B2.

Στο συγκεκριμένο χωρίο από το διδαγμένο του Αριστοτέλη γίνεται αναφορά ότι όπως και στις τέχνες έτσι και τα μόνιμα στοιχεία του χαρακτήρα μας (ηθικές αρετές) αποκτώνται με την επανάληψη όμοιων ενεργειών. Ειδικότερα αναφέρει παράδειγμα που αφορά τις προσωπικές – κοινωνικές σχέσεις (τά ἐν τοῑς συναλλάγμασι, σχόλιο βιβλίου σελ. 124 «συναλλάγματα»). Ο τρόπος που συμπεριφερόμαστε στους άλλους ανθρώπους καθορίζει αν γίνουμε δίκαιοι ή άδικοι. Συγκεκριμένα αν οι άνθρωποι συνήθισαν να είναι δίκαιοι στη συναναστροφή τους με τους άλλους, γίνονται τελικά δίκαιοι. Αν όμως ακολουθήσουν το αντίθετο τρόπο συμπεριφοράς, δηλαδή συνηθίζουν να είναι άδικοι, τότε γίνονται τελικά άδικοι. Επομένως, ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι μαθαίνουν να συναναστρέφονται καθορίζει και την ποιότητα του χαρακτήρα τους.

Σύμφωνα με το απόσπασμα από την ομιλία του καθηγητή Μ. Σταθόπουλου η έννοια της δικαιοσύνης ταυτίζεται με την αλληλεγγύη και την επιείκεια. Διακατέχεται από τον κοινωνικό χαρακτήρα και είναι αρετή, αξία που απευθύνεται στον συνάνθρωπο. Προϋπόθεση της είναι η κατανόηση του τρόπου σκέψης του άλλου, η στήριξή του όταν οι περιστάσεις το απαιτούν. Η δίκαιη συμπεριφορά του κάθε ανθρώπου αφορά όλα τα επίπεδα των κοινωνικών συναναστροφών, ατομικών και συλλογικών.

Συμπερασματικά, η ηθική ποιότητα του ανθρώπου δεν είναι έμφυτη αλλά διαμορφώνεται σύμφωνα και με τον Αριστοτέλη αλλά και τον Μ. Σταθόπουλο από τον τρόπο που επιλέγει να ενεργεί στις καθημερινές του συναναστροφές.

B3.

Β4.

Γ1.

Επομένως, ποιος θα τολμούσε, εάν είχε έτσι η κατάσταση να προβεί σε μια τέτοια ενέργεια; Φαίνεται, όμως, σ’ εμένα πως είναι φοβερό, εσείς, οι οποίοι έχετε οριστεί από την πόλη όλον τον καιρό να φροντίζετε τα ιερά ελαιόδεντρα, ούτε γιατί τάχα εργαζόμουν παράνομα να μου έχετε επιβάλει πρόστιμο, ούτε να με έχει εμπλέξει σε δικαστικό αγώνα επειδή δήθεν εξαφάνισα κάποια, και αυτός που ούτε τυχαία καλλιεργεί κάπου κοντά, ούτε έχει οριστεί υπεύθυνος, ούτε βρίσκεται σε (κατάλληλη) ηλικία να γνωρίζει σχετικά με τέτοια ζητήματα, να με καταγγείλει επειδή εξαφάνισα ιερό ελαιόδεντρο.

Γ2.

• 1^ο: θα είχε τη δυνατότητα να διαπράξει αδίκημα την εποχή της τυραννίας πιο εύκολα από ό,τι σε δημοκρατικό πολίτευμα.
• 2^ο: θα αποτελούσε ασύνετη ενέργεια για αυτόν η απομάκρυνση του ιερού ελαιόδεντρου καθώς ένα τέτοιο εγχείρημα θα γινόταν αντιληπτό λόγω της περίοπτης θέσης του χωραφιού.
• 3^ο: ο πρότερος έντιμος βίος του εναγόμενου αποτελεί ισχυρή απόδειξη της ηθικής του ακεραιότητας (επίκληση στο ήθος του πομπού).
• 4^ο: η ιδιότητα του ενάγοντος δε δικαιολογεί την έγγραφη καταγγελία (επίθεση στο ήθος του αντιπάλου).

Γ3α.

τοῦτον → τούτους

ὃς → οἵ

γεωργῶν → γεωργοῦντες

τυγχάνει → τυγχάνουσι(ν)

ἐπιμελητὴς → ἐπιμεληταί

ᾑρημένος → ᾑρημένοι

Γ3β.

διαβεβλημένος → β΄ εν. προστακτικής παθ. αορίστου: διαβλήθητι

ἀφανίζειν → απαρέμφατο μέλλοντα: ἀφανιεῑν

φησιν → ευκτική ενεστώτα (γ΄ εν.): φαίη

περιοικοῦσι → οριστική παρατατικού (γ΄ πληθ.): περιᾠκουν

Γ4.α.

• οὔσης: γενική απόλυτη χρονική μετοχή με υποκείμενο «δημοκρατίας». Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο «παρανομεῖν».

• ἀδικεῖν: τελικό απαρέμφατο ως υποκείμενο στο απρόσωπο ρήμα «ἐξῆν»

• ἐμαυτῷ: δοτική αντικειμενική στο «κακονούστατος».

• ἐλαῶν: αντικείμενο στο απαρέμφατο «ἐπιμελεῖσθαι».

• ὡς ἀφανίσαντα: επιρρηματική αιτιολογική μετοχή υποκειμενικής αιτιολογίας, συνημμένη στο «με». Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας στο «καταστῆσαι».

• ἐπιμελητής: κατηγορούμενο στο «ὅς» λόγω του «ᾑρημένος».

Γ4.β.

Υπόθεση: εἰ ἦν (οριστική ιστορικού χρόνου)

Απόδοση: ἄν ἐπεχείρησα (δυνητική οριστική)

ο υποθετικός λόγος δηλώνει το αντίθετο του πραγματικού

Μετατροπή σε προσδοκώμενο🡪

Υπόθεση: ἐὰν μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ὦ (υποτακτική)

Απόδοση: Πῶς δ’ […] ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπιχειρήσω

(οριστική μέλλοντα)

ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗ ΟΜΑΔΑ «ΑΛΜΑ»

Βόλλαρη Εξακουστή

Δάββου Σοφία

Λούπη Βασιλική

Μιχαηλίδη Αθηνά

Παναγιωτοπούλου Όλγα

Πανοπούλου Ιωάννα

Παπαδόπουλος Σάκης