Η Τζένη Κόλλια μιλάει για το εμβληματικό έργο του Brian Friel «Πολίτες β’ Κατηγορίας» που σκηνοθετεί στο Θέατρο Τζένη Καρέζη.
Σχεδόν μισό αιώνα μετά το πρώτο του ανέβασμα στην Ελλάδα, το εμβληματικό έργο του Brian Friel «Πολίτες β’ Κατηγορίας», επιστρέφει, αυτή τη φορά υπό τη σκηνοθετική οπτική της Τζένης Κόλλια στο ίδιο θέατρο για να μας θυμίσει ότι η Ιστορία επαναλαμβάνεται και ότι η ανθρώπινη κραυγή για δικαιοσύνη είναι η μόνη επίκαιρη πράξη διαμαρτυρίας και αντίστασης.
Τρεις καθημερινοί άνθρωποι, παγιδεύονται κατά λάθος στο Δημαρχείο της πόλης τους, μετά από μια διαδήλωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα που εξελίχθηκε σε βίαιη και αιματηρή σύγκρουση με την αστυνομία και τον στρατό. Μέσα σε λίγη ώρα μοιράζονται φόβους, εξομολογήσεις και την δική τους καθαρή αλήθεια.
Οι «πολίτες β΄ κατηγορίας» του Brian Friel έρχονται, ως μια ωμή καυστική ματιά πάνω στη βία της εξουσίας και στην βολική κατασκευή «ενόχων». Πιο επίκαιρο από ποτέ, το έργο φωτίζει την σύγκρουση ανάμεσα στην ανθρώπινη αλήθεια και την πολιτική αφήγηση. Ένα έργο που χτυπά στην καρδιά του πολιτικού κυνισμού και μετατρέπει μια ιστορική τραγωδία σε καθρέφτη του σήμερα.
Η Τζένη Κόλλια δεν προσεγγίζει το έργο ως αναπαράσταση της «Ματωμένης Κυριακής» στο Derry το 1972. Αντίθετα, απομακρύνεται από το ίδιο το γεγονός για να φωτίσει κάτι πιο ανησυχητικό: τον τρόπο με τον οποίο κατασκευάζεται η αλήθεια. Πώς η εξουσία ορίζει το αφήγημα. Ποιος μιλά και ποιος σιωπά. Ποιος βαφτίζεται «ένοχος» και ποιος διαφεύγει της ευθύνης.
Γιατί επιλέγετε να ανεβάσετε σήμερα σχεδόν μισό αιώνα μετά το πρώτο του ανέβασμα στην Ελλάδα την παράσταση “Πολίτες Β’ Κατηγορίας”;
Σε μία στιγμή, όπου η δημοκρατία δοκιμάζεται από τον φόβο, την παραπληροφόρηση και τις κοινωνικές ανισότητες, το έργο του Βrian Friel, Πολίτες Β’ Κατηγορίας, επανέρχεται ανατριχιαστικά επίκαιρο. Το ανεβάζω σήμερα γιατί αυτό που περιγράφει δεν ανήκει στο παρελθόν.
Η σύγκρουση ανάμεσα στην αλήθεια και στην αφήγηση της εξουσίας παραμένουν ενεργές και παρούσες. Οι πολίτες β κατηγορίας, δεν έχουν εξαφανιστεί – έχει απλώς αλλάξει πρόσωπα, γλώσσα και γεωγραφία.
Το έργο είναι εμπνευσμένο από την ιστορική τραγωδία της “Ματωμένης Κυριακής”. Τι σηματοδοτεί αυτή η μέρα για εσάς;
Η προσέγγιση ήταν να απομακρυνθούμε από το γεγονός για την Ματωμένη Κυριακή στο Derry της Ιρλανδίας, αλλά να κρατήσουμε την ίδια ιστορία ως αναφορά και να εστιάσουμε στον μηχανισμό του πως κατασκευάζεται η αλήθεια πως οι άνθρωποι παγιδεύονται μέσα σε αφηγήσεις που τους ξεπερνούν, πως η εξουσία ορίζει ποιός έχει φωνή και ποιος όχι.
Δουλέψαμε πάνω στη γλώσσα, τον ρυθμό και την αμεσότητα των προσώπων, ώστε να μην παρακολουθούμε “Ιρλανδούς χαρακτήρες” σε μια μακρινή σύγκρουση. Αλλά ανθρώπους του σήμερα, ανθρώπους που είναι δίπλα μας. Εξάλλου, το έργο του friel έχει από μόνο του μια οικουμενικότητα.
Σε αυτό το αποτέλεσμα παίζει καθοριστικό ρόλο βέβαια, η μετάφραση – απόδοση του συνεργάτη μου σκηνοθέτη Μιχάλη Σιώνα. Το έργο για μένα σηματοδοτεί την βίαιη μετάβαση από την αλήθεια στην διαστρέβλωση. Και εκεί βρίσκεται η τραγικότητα του, όχι μόνο στο τι συνέβη, αλλά το ποιος έχει το δικαίωμα να το αφηγηθεί
Πόσο πολίτες Β΄ Κατηγορίας εξακολουθούμε να είμαστε σήμερα;
Δεν ξέρω αν μπορώ να δώσω μια απάντηση. Γιατί για μένα το ερώτημα δεν είναι μόνο “πόσο πολίτες β’ κατηγορίας είμαστε”, αλλά πότε γινόμαστε, αν το αναγνωρίζουμε όταν συμβαίνει και τι θέση παίρνουμε.
Ποιες σκηνές ή στιγμές του έργου θεωρείτε ότι αντικατοπτρίζουν καλύτερα τη σύγκρουση ανάμεσα στη βία της εξουσίας και την ανθρώπινη αλήθεια;
Θα ήθελα να το αφήσω συνειδητά στην κρίση του θεατή. Όχι ως ουδετερότητα, αλλά ως μια πολιτική πράξη. Γιατί τη στιγμή που καλείται να τοποθετηθεί, παύει να είναι απλός παρατηρητής και γίνεται μέρος του ίδιου του ερωτήματος.
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Μετάφραση: Μιχάλης Σιώνας
Δραματουργική επεξεργασία: Τζένη Κόλλια, Μιχάλης Σιώνας
Σκηνοθεσία: Τζένη Κόλλια
Συνεργάτης-σκηνοθέτης: Μιχάλης Σιώνας
Σκηνικά – Κοστούμια: Πάρης Μέξης
Φωτισμοί: Στέλλα Κάλτσου
Μουσική: Αλέξανδρος Καζάκος
Τραγούδια παράστασης: BAILDSA
Sound design: Ανδρέας Μιχόπουλος
Video: Χάρης Πάλλας
Graphic design: Γιώργος Γούσης
Φωτογραφία: Αμαλία Κωβαίου
Παίζουν: Χρήστος Σαπουντζής, Βασιλική Διαλυνά, Γιάννης Λατουσάκης, Παναγιώτης Παπαϊωάννου, Αργύρης Λάμπρου, Τίτος Μακρυγιάννης
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Θέατρο Τζένη Καρέζη
Ακαδημίας 3, Αθήνα
Έναρξη: 7 Μαΐου 2026
Ημέρες παραστάσεων: Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο στις 21:00 & Κυριακή στις 19:00
Διάρκεια: 75’ | Για επιπλέον πληροφορίες: 2103636144
Η παράσταση είναι αφιερωμένη στον Κώστα Καζάκο, που μέχρι την τελευταία του πνοή, πίστευε στην δύναμη του ανθρώπου.
