Από τη μεσαιωνική Αγγλία και τους Αμερικανούς στρατιώτες έως την παγκόσμια καθιέρωση της Γιορτής της Μητέρας
Κάθε χρόνο, η δεύτερη Κυριακή του Μαΐου είναι αφιερωμένη στη μητέρα. Σήμερα η γιορτή μοιάζει αυτονόητη: λουλούδια, δώρα, κάρτες και οικογενειακά τραπέζια. Πίσω, όμως, από τον καθιερωμένο πλέον εορτασμό κρύβεται μια ιστορία λιγότερο γνωστή. Μια διαδρομή που ξεκινά από τη μεσαιωνική Αγγλία, περνά από τις Ηνωμένες Πολιτείες των αρχών του 20ου αιώνα και φτάνει στην Ελλάδα μέσω της αμερικανικής επιρροής και της μετανάστευσης.
Όπως σημείωνε πριν από 31 χρόνια «ΤΟ ΒΗΜΑ», η συγκεκριμένη γιορτή «καμία δεν έχει σχέση με τις δικές μας παραδόσεις».
Στο φύλλο της 14ης Μαΐου 1995, η εφημερίδα επιχειρούσε μια ιστορική αναδρομή στις ρίζες του εορτασμού. Ο Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης, αναπληρωτής καθηγητής Λαογραφίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, έγραφε για το πώς η Γιορτή της Μητέρας έφτασε στην Ελλάδα ως ένα «εισαγόμενο» έθιμο από τον αγγλοσαξονικό κόσμο:
«Μάνα είναι μόνο μία… αλλά η σημερινή προς τιμήν της γιορτή καμία δεν έχει σχέση με τις δικές μας παραδόσεις. Μας ήλθε από τη Βρετανία – μέσω Ηνωμένων Πολιτειών».
Το «Mothering Sunday» και οι θρησκευτικές ρίζες
Η αφήγηση ξεκινούσε από την Αγγλία και το λεγόμενο Mothering Sunday, την τέταρτη Κυριακή της Σαρακοστής στην προτεσταντική Εκκλησία. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η ημέρα αυτή συνδεόταν με την επιστροφή των παιδιών στο πατρικό σπίτι και τη συνάντηση της οικογένειας:
«Τα παιδιά κάθε ηλικίας που απουσίαζαν για διάφορους λόγους από τα σπίτια τους, προσέφεραν επιστρέφοντας δώρα στις μητέρες τους».
Όπως είχε παρατηρήσει ήδη ο Richard Symonds το 1644:
«Όταν όλα τα παιδιά και τα βαφτιστήρια συναντούσαν την κεφαλή και αρχηγό της οικογένειας, έκαναν γλέντι, το οποίο ονομαζόταν Mothering Day».
Το έθιμο είχε βαθιές ρίζες στη μεσαιωνική εκκλησιαστική παράδοση της Αγγλίας και συνδεόταν αρχικά περισσότερο με τη θρησκευτική λατρεία παρά με τη σύγχρονη έννοια της οικογενειακής γιορτής:
«Η καταγωγή των σχετικών εθίμων ανάγεται στην εποχή πριν από τη Μεταρρύθμιση. Τη μεσαία Κυριακή των Προτεσταντών oρισμένοι ευσεβείς ενορίτες πήγαιναν στη Μητέρα Εκκλησία της ενορίας ή στον καθεδρικό ναό της Μητρόπολης, για να κάνουν τις προσφορές τους.
»Δεν είναι όμως γνωστό πότε ακριβώς έγινε μια γιορτή για την ανθρώπινη μητρότητα. Ωστόσο, οι οικογενειακές συγκεντρώσεις και η “επιστροφή στη μητέρα” υπήρχαν ήδη από τα μέσα του 17ου αιώνα, όχι όμως και ως γιορτή της Μητέρας, όπως επισημαίνει (1986) και ο άγγλος λαογράφος Charles Kightly».
Αργότερα, μαθητευόμενοι και υπηρέτες λάμβαναν άδεια την Κυριακή της Σαρακοστής, για να επισκεφθούν τις μητέρες τους, μεταφέροντας μικρά δώρα, όπως λουλούδια και κέικ φρούτων.
Αν και το έθιμο της επίσκεψης των παιδιών στη μητέρα τους, όπως αναφέρει το δημοσίευμα, δε χάθηκε ποτέ από την αγγλική πραγματικότητα, άρχισε σταδιακά να φθίνει, όπως και σε άλλες περιοχές.
Η αμερικανική εκδοχή
Το έθιμο επέστρεψε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο «αφού τα παιδιά, που βρίσκονταν μακριά από τα σπίτια τους, έστελναν ή έφερναν προσωπικά ένα δώρο στη μητέρα τους και παράλληλα οργανώνονταν οικογενειακές τιμητικές συγκεντρώσεις».
Η εκ νέου άνθηση της παράδοσης συσχετίστηκε με την παρουσία αμερικανών στρατιωτών στην Αγγλία κατά τη διάρκεια του πολέμου:
«Και αυτό γιατί οι αμερικανοί στρατιώτες συνέχεαν την αγγλική γιορτή των Μητέρων (Mothering Sunday – με μεσαιωνική εκκλησιαστική πρακτική) με την αμερικανική Ημέρα της Μητέρας (Mother’s Day), η οποία πάντως δεν έχει καμιά θρησκευτική χροιά».
Από τη μεσαιωνική αγγλική παράδοση, η γιορτή πέρασε στον σύγχρονο αμερικανικό κόσμο, αποκτώντας πλέον τη μορφή με την οποία είναι γνωστή σήμερα:
«Η αμερικανική γιορτή έχει την αρχή της στα 1907. Τότε η Anna Jarvis, από τη Φιλαδέλφεια των Ηνωμένων Πολιτειών, που είχε χάσει πρόσφατα τη μητέρα της, συνέλαβε την ιδέα να τιμούνται όλες οι μητέρες μια συγκεκριμένη μέρα του χρόνου.
»Έτσι ξεκίνησε τη σχετική “καμπάνια” και όρισε να γίνεται λειτουργία σε κάποια από τις τοπικές εκκλησίες, στην επέτειο του θανάτου της μητέρας της. Όσοι θα παραβρίσκονταν εκεί, έπρεπε να “φορούν” και ένα άσπρο γαρίφαλο».
Από τις ΗΠΑ στην Ελλάδα
Η προσπάθειά της απέδωσε καρπούς λίγα χρόνια αργότερα:
«Το νέο έθιμο υιοθετήθηκε γρήγορα από τον πληθυσμό της Φιλαδέλφειας και ύστερα από μερικά χρόνια ένθερμης προπαγάνδας και συντονισμένης εργασίας, η Jarvis πέτυχε την αναγνώρισή του από το Κογκρέσο!
»Η επίσημη καθιέρωση έγινε στις ΗΠΑ τελικά το 1914 και έκτοτε η δεύτερη Κυριακή του Μαΐου κάθε χρόνο είναι αφιερωμένη στη γιορτή της Μητέρας. Τα παιδιά, που έχουν στη ζωή τη μητέρα τους, “φορούν” την ημέρα αυτή προς τιμήν της κόκκινα γαρίφαλα, όσα την έχουν χάσει άσπρα.
»Το έθιμο διαδόθηκε κατόπιν στον Καναδά, στη Λατινική Αμερική και σε ορισμένες χώρες της Ευρώπης».
Από τις Ηνωμένες Πολιτείες, η γιορτή πέρασε σταδιακά και στην Ελλάδα, κυρίως μέσω των μεταναστών:
«Αυτοί έστειλαν στις μητέρες τους και τις πρώτες σχετικές κάρτες. Όταν μάλιστα η γιορτή ρίζωσε και στη χώρα μας, το εμπορικό δαιμόνιο την εκμεταλλεύτηκε και εδώ δεόντως».
Σήμερα, η Ημέρα της Μητέρας εξακολουθεί να γιορτάζεται με τον ίδιο σχεδόν τρόπο: λουλούδια, δώρα και οικογενειακές συγκεντρώσεις. Πίσω όμως από τη σύγχρονη, παγκοσμιοποιημένη εικόνα της γιορτής παραμένει μια ιστορία που ξεκίνησε αιώνες πριν, μέσα από θρησκευτικά έθιμα, κοινωνικές συνήθειες και προσωπικές πρωτοβουλίες ανθρώπων που θέλησαν να τιμήσουν τη μητέρα ως σύμβολο φροντίδας και οικογενειακού δεσμού.
Και αυτό, ίσως, είναι το στοιχείο που διατηρήθηκε αναλλοίωτο μέσα στον χρόνο. Η ανάγκη να αφιερωθεί έστω μία ημέρα σε ένα πρόσωπο που, ανεξάρτητα από εποχές, σύνορα και παραδόσεις, παραμένει στο κέντρο της οικογενειακής ζωής, ισορροπώντας καθημερινά ανάμεσα στους πολλαπλούς ρόλους της μητέρας, της εργαζόμενης, της συζύγου, της φροντίστριας και της γυναίκας της σύγχρονης κοινωνία
