Ανησυχία για «μεταπήδηση» των νέων σε πλατφόρμες χωρίς κανέναν έλεγχο, με φόντο το ηλικιακό μπλόκο στα σόσιαλ
Η απαγόρευση των σόσιαλ μίντια (TikTok, Instagram, Facebook, Snapchat) σε παιδιά έως 15 ετών μπορεί να οδηγήσει τους νέους χρήστες σε εναλλακτικές πλατφόρμες. Ο αποκλεισμός ανοίγει ένα «σκοτεινό παράθυρο», κάνοντας αυτές τις επιλογές πιο ελκυστικές για τους χρήστες. Αυτές οι πλατφόρμες δεν ελέγχονται από σχεδόν καμία νομοθεσία, ούτε για την ηλικία των χρηστών ούτε για το περιεχόμενο όσων αναρτώνται. Προτάσσουν την ελευθερία του λόγου, «η οποία δεν φιμώνεται και δεν περιορίζεται από καμία κυβέρνηση ή εξουσία», όπως λένε. Ετσι μπορούν να φιλοξενήσουν τους νέους χρήστες που αναζητούν ένα χώρο να εκφραστούν και να επικοινωνήσουν. Ωστόσο, λόγω της απόλυτης έλλειψης ελέγχου, συχνά μέσα σε αυτές τις πλατφόρμες κυριαρχούν μισαλλόδοξες, μισογυνικές, ακροδεξιές απόψεις και θεωρίες συνωμοσίας. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα τέτοιων πλατφορμών, οι οποίες είναι εντελώς δωρεάν. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι το Gab, το Parler και το 4chan. Η «Κ» περιηγήθηκε σε αυτούς τους «σκοτεινούς χώρους» του Διαδικτύου και μίλησε με ειδικούς για το περιεχόμενό τους αλλά και για το αν πραγματικά μπορούν να αποτελέσουν εφεδρικά σόσιαλ μίντια για τους νέους.
«Αυτές οι πλατφόρμες δεν αφορούν μόνο τα παιδιά, αλλά τον οποιονδήποτε. Αν κάτι γίνει μόδα, οι νέοι θα είναι οι πρώτοι που θα το μάθουν και μπορούν πολύ γρήγορα να μεταφερθούν εκεί. Το 4chan (ένας ιστότοπος ο οποίος θεωρείται από κάποιους «κόμβος της δυτικής υποκουλτούρας του Διαδικτύου, με την κοινότητά του να επηρεάζει τη δημιουργία και τη διάδοση δημοφιλών διαδικτυακών memes) εμπεριέχει ήδη ελληνικά κανάλια», αναφέρει ο Γιάννης Θεοχάρης, καθηγητής Ψηφιακής Διακυβέρνησης στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Μονάχου (TUM). «Συνήθως αυτές οι πλατφόρμες μαθαίνονται από φίλους, από μεγαλύτερα αδέλφια ή από άτομα που βρίσκονται ήδη μέσα επειδή είναι φανατικοί gamers ή μέρος κάποιας άλλης υποκουλτούρας», συνεχίζει. Το περιεχόμενο που συναντούν συχνά οι χρήστες σε αυτούς τους ιστοτόπους ξεφεύγει αρκετά από τα συνηθισμένα όρια. Σύμφωνα με τον κ. Θεοχάρη, ένα μεγάλο πρόβλημα είναι οι «θάλαμοι ηχούς» (Echo Chambers). Οι χρήστες αλληλεπιδρούν μόνο με άτομα που έχουν παρόμοια άποψη με αυτούς, χωρίς κανέναν αντίλογο, με αποτέλεσμα να οδηγούνται πιο εύκολα στα άκρα. Ενδεικτικά, στο 4chan αστεία memes, όπως ο πολύ γνωστός χαρακτήρας Pepe the Frog, σταδιακά μετατράπηκαν σε παγκόσμια σύμβολα της Ακροδεξιάς. Σε αυτούς τους χώρους απόλυτης ελευθερίας δεν υπάρχει κανένα φίλτρο, κάτι που αποδείχθηκε όταν πλατφόρμες όπως το Parler χρησιμοποιήθηκαν ανοιχτά για την οργάνωση της ένοπλης εισβολής στο αμερικανικό Καπιτώλιο.
Η Ε.E. για να ελέγξει πλατφόρμες όπως σόσιαλ μίντια, marketplaces και μηχανές αναζήτησης προκειμένου να προστατευθούν οι χρήστες, ψήφισε την Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA). Οι περισσότερες από αυτές τις πλατφόρμες, όμως, δεν περιλαμβάνονται στο ρυθμιστικό πλαίσιο, το οποίο αφορά πλατφόρμες με περισσότερους από 45 εκατομμύρια ενεργούς χρήστες τον μήνα στην Ε.Ε. «Δεν συμπεριλαμβάνει ούτε το Gab, ούτε το Parler, ούτε το 4chan, ούτε κάποια άλλη παρόμοια πλατφόρμα. Οπότε σε αυτές τις πλατφόρμες η ρύθμιση είναι πολύ πιο δύσκολη, το κράτος δεν έχει τρόπο να παρέμβει και η ευθύνη περνάει αποκλειστικά στους γονείς», προσθέτει ο κ. Θεοχάρης. «Αυτό είναι ακόμη ένα κυβερνητικό σχέδιο λογοκρισίας όπως όλα τα υπόλοιπα. Αν η Ε.Ε. πιστεύει ότι μπορεί να στείλει μια τεθωρακισμένη μεραρχία στο έδαφος και στα γραφεία μας στην Πενσιλβάνια, είναι ευπρόσδεκτη να το προσπαθήσει», είχε απαντήσει σε άρθρο του ο ιδρυτής του Gab, Αντριου Τόρμπα, στις 25 Αυγούστου 2023, προτάσσοντας με έμφαση την υπεράσπιση μέχρι τέλους της ελευθερίας του λόγου με κάθε κόστος.
«Δόλωμα»
«Για πολλούς νέους, το να λες αυτό που σκέφτεσαι χωρίς να φοβάσαι την άμεση κριτική, είναι πολύ σημαντικό. Υπάρχει πολύς κόσμος που θεωρεί ότι πλέον δεν μπορεί να εκφραστεί ελεύθερα λόγω του φόβου του κοινωνικού αποκλεισμού αν η άποψή του δεν είναι αποδεκτή. Σε έρευνα που κάναμε σε δέκα χώρες, οι πλειοψηφίες λένε ότι δεν αισθάνονται πως μπορούν να εκφραστούν ελεύθερα, διότι οι πλατφόρμες θα κατεβάσουν το περιεχόμενό τους. Οπότε όταν κάποιος νιώθει έτσι και μια πλατφόρμα του λέει “έλα εδώ και πες ό,τι θέλεις χωρίς κανέναν έλεγχο”, αυτό λειτουργεί σαν δόλωμα που πολλοί θα τσιμπήσουν», λέει ο κ. Θεοχάρης. Όμως ακόμη κι αν αυτές οι πλατφόρμες αποκλειστούν, το Διαδίκτυο καλπάζει γρηγορότερα από τη νομοθεσία. «Όσο οι χώρες θα αρχίσουν να απαγορεύουν τα σόσιαλ μίντια για τους κάτω των 15 ή 16 ετών, τόσο περισσότερο κάποιοι θα το εκμεταλλευθούν για να δημιουργήσουν νέες πλατφόρμες που εξυπηρετούν ακριβώς αυτόν τον σκοπό», καταλήγει ο κ. Θεοχάρης.
