Η φοίτηση ατόμων με βαθύ αυτισμό στο σχολείο της γειτονιάς τους αποτελεί ζήτημα εκπαιδευτικής δικαιοσύνης, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κοινωνικής συνοχής. Η σύγχρονη ενταξιακή παιδαγωγική υποστηρίζει ότι το σχολείο οφείλει να προσαρμόζεται στις ανάγκες όλων των μαθητών και όχι οι μαθητές να αποκλείονται λόγω των χαρακτηριστικών τους.
Πρώτον, η φοίτηση στο σχολείο της κοινότητας διασφαλίζει το θεμελιώδες δικαίωμα στην ισότιμη πρόσβαση στην εκπαίδευση, όπως κατοχυρώνεται από διεθνείς συμβάσεις και το εθνικό νομικό πλαίσιο. Η εκπαίδευση στην «πόλη που ζει το παιδί» δεν αποτελεί προνόμιο των «λειτουργικών» μαθητών, αλλά κοινωνικό αγαθό που αφορά όλους, ανεξαρτήτως βαθμού αναπηρίας. Ο αποκλεισμός ή η απομάκρυνση από το φυσικό περιβάλλον του παιδιού ενισχύει τον κοινωνικό διαχωρισμό και διαιωνίζει στερεότυπα.
Δεύτερον, το σχολείο της γειτονιάς ενισχύει το αίσθημα του «ανήκειν». Η σταθερή παρουσία στο οικείο κοινωνικό πλαίσιο επιτρέπει στο άτομο με βαθύ αυτισμό να αναπτύσσει σχέσεις με συνομηλίκους, να συμμετέχει σε κοινές εμπειρίες και να διατηρεί δεσμούς με την τοπική κοινότητα. Η κοινωνική αλληλεπίδραση, ακόμη και όταν απαιτεί εντατική υποστήριξη, λειτουργεί ως μοχλός ανάπτυξης επικοινωνιακών και κοινωνικών δεξιοτήτων, με δεδομένο ότι όλοι οι άνθρωποι εκπαιδεύονται.
Τρίτον, η συμπερίληψη ωφελεί όχι μόνο το άτομο με αυτισμό αλλά και το σύνολο της σχολικής κοινότητας. Οι συμμαθητές καλλιεργούν ενσυναίσθηση, αποδοχή της διαφορετικότητας και στάσεις κοινωνικής ευθύνης. Το σχολείο μετατρέπεται σε χώρο δημοκρατικής μάθησης, όπου η ποικιλομορφία αντιμετωπίζεται ως πλούτος και όχι ως έλλειμμα. Η συμπερίληψη συνιστά προετοιμασία για τη διαχείριση απρόβλεπτων δυσκολιών της προσωπικής ζωής.
Τέταρτον, η σύγχρονη ειδική αγωγή διαθέτει παιδαγωγικά εργαλεία που επιτρέπουν ουσιαστική ένταξη ακόμη και σε περιπτώσεις βαθύ αυτισμού: εξατομικευμένα προγράμματα, δομημένα περιβάλλοντα μάθησης, παράλληλη στήριξη, διεπιστημονική συνεργασία και προσαρμογές του αναλυτικού προγράμματος. Με κατάλληλο σχεδιασμό, το σχολείο της γειτονιάς μπορεί να αποτελέσει πλαίσιο ανάπτυξης λειτουργικών δεξιοτήτων και αυτονομίας.
Πέμπτον, η φοίτηση στο τοπικό σχολείο στηρίζει την οικογένεια. Η καθημερινή μετακίνηση σε απομακρυσμένες δομές επιβαρύνει ψυχολογικά και οικονομικά τους γονείς, ενώ η ένταξη στη γειτονιά ενισχύει τα δίκτυα υποστήριξης και την κοινωνική ορατότητα του παιδιού.
Τέλος, η συμπερίληψη ατόμων με βαθύ αυτισμό στο σχολείο της κοινότητας αποτελεί επένδυση σε μια κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς. Όταν το σχολείο αναλαμβάνει την ευθύνη να προσαρμοστεί και να στηρίξει, εκπέμπει το μήνυμα ότι κάθε άνθρωπος έχει αξία και θέση στον συλλογικό βίο. Η παρουσία των ατόμων με αναπηρία στον φυσικό τους κοινωνικό χώρο δεν είναι πράξη «φιλανθρωπίας», αλλά πράξη ισότητας και σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
*δ/ντρια Ημερήσιου ΓΕΛ Ζαχάρω και μητέρα παιδιού στο φάσμα του αυτισμού
