Πώς η κλιμάκωση στερεί τον έλεγχο της κατάστασης από την Ουάσιγκτον
Όσο καιρό οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπολύουν τις επιθέσεις τους εναντίον του Ιράν, λαμβάνουμε ανάμεικτα και αντιφατικά μηνύματα από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, γεγονός που έχει καταστήσει εξαιρετικά δύσκολη όποια εκτίμηση σχετικά με τα σχέδια και το χρονοδιάγραμμα της εκστρατείας τους στη Μέση Αναντολή. Αν υπάρχουν καθόλου αυτά καθώς αρκετοί αναλυτές το αμφισβητούν.
Παράλληλα, έχει γίνει σαφές ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ πολεμούν μαζί αλλά δεν ταυτίζονται πλήρως ως προς τους στόχους και τις προτεραιότητές τους.
Ενώ όμως χύνεται πολύ μελάνι στην προσπάθεια να «διαβαστεί» ο Ντόναλντ Τραμπ, που ήταν άλλωστε ο ηγέτης που ξεκίνησε τον πόλεμο, ποιος είναι ο στόχος της Τεχεράνης;
«Ο κύριος στόχος τους δεν είναι να κερδίσουν, αλλά να μην χάσουν», απαντάει ο Ali Vaez του International Crisis Group, μιλώντας στο Foreign Policy. «Η επιβίωση, για αυτούς, είναι νίκη. Αυτός είναι ο στόχος με κάθε κόστος. Όπως το βλέπουν, επειδή πολλά από αυτά που έχουν είναι εγχώριας κατασκευής – οι βαλλιστικοί πύραυλοί τους και το πυρηνικό τους πρόγραμμα αναπτύχθηκαν μέσα στη χώρα και δεν εισήχθησαν από έξω – μπορούν σε κάθε περίπτωση να προσπαθήσουν να τα ανακτήσουν».
Παράλληλα, επισημαίνει πως έχουν επίσης εξωτερική υποστήριξη. «Το Ιράν πουλάει περισσότερο πετρέλαιο και βγάζει περισσότερα χρήματα κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου από ό,τι πριν από τον πόλεμο. Οι Ρώσοι στέλνουν επίσης στρατιωτικό εξοπλισμό στο Ιράν μέσω της Κασπίας Θάλασσας. Η Ρωσία και η Κίνα βλέπουν πλέον το Ιράν με διαφορετικό τρόπο, παρόμοιο με τον τρόπο που οι Ευρωπαίοι βλέπουν την Ουκρανία τώρα – ως Δαβίδ εναντίον Γολιάθ…», εξηγεί.
Έτσι, είναι πολύ πιθανό ότι κατά τη διάρκεια ή μετά από τον πόλεμο, η Ρωσία και η Κίνα να παραχωρήσουν στο Ιράν τα οφέλη που δίσταζαν να δώσουν μέχρι στιγμής, εκτιμάει. «Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι Ιρανοί πιστεύουν ότι με κάθε κόστος, αν επιβιώσουν για να πολεμήσουν μια άλλη μέρα, θα βρουν έναν τρόπο να τα καταφέρουν».
Πιο επιθετική και έτοιμη για ρίσκο η νέα ηγεσία στο Ιράν
Κληθείς να σκιαγραφήσει ποιο είναι το νέο καθεστώς που έχει αναδυθεί στο Ιράν, ο αναλυτής επισημαίνει ότι οι νέοι ηγέτες όχι μόνο είναι πιο σκληροπυρηνικοί και ριζοσπαστικοποιημένοι, αλλά και πιο τολμηροί και πρόθυμοι να ρισκάρουν.
«Ένα από τα πιο σημαντικά σημεία κριτικής στον αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ ήταν ότι ήταν πολύ επιφυλακτικός. Προσπαθούσε συνεχώς να προστατευθεί. Αφιέρωσε τόσο πολύ χρόνο σε ένα πυρηνικό πρόγραμμα που δεν παρήγαγε ενέργεια αλλά ούτε και βόμβα», σημειώνει προσθέτοντας πως οι χειρισμοί του και η αντίδρασή του κατά την εισβολή της Χαμάς στο Ισραήλ και τον πόλεμο που ακολούθησε στη Λωρίδα της Γάζας έδωσαν στις ΗΠΑ το «ελεύθερο» για τις επιθέσεις εναντίον του Ιράν που ακολούθησαν.
«Όταν πραγματοποιήθηκαν οι επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023 και μπορούσε να ενεργοποιήσει το περιφερειακό δίκτυο του Ιράν στο Ισραήλ, άφησε κάθε μία από τις ένοπλες δυνάμεις του άξονα να πολεμήσουν το Ισραήλ μεμονωμένα, επιτρέποντας στο Ισραήλ να αφοσιωθεί ξεχωριστά σε κάθε μία και τελικά να επιτεθεί στο Ιράν. Παράλληλα, τα αντίποινα για τις αμερικανικές επιθέσεις στο ιρανικό έδαφος ήταν συμβολικής φύσεως και έδωσαν σήμα στις Ηνωμένες Πολιτείες ότι δεν υπήρχε πραγματικό κόστος που να συνδέεται με την επιδρομή στο Ιράν», σημειώνει.
Ωστόσο, όπως τονίζει ο αναλυτής, η νέα ηγεσία έχει πάρει τα ακριβώς αντίθετα μαθήματα. Και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι τόσο επιθετικοί βάζοντας στο στόχαστρο όλους τους γείτονες του Ιράν, ακόμη και εκείνους με τους οποίους το Ιράν είχε καλή σχέση.
Η παγίδα της Τεχεράνης
Με βάση όλα αυτά, ο Ali Vaez διαπιστώνει ότι ο πόλεμος αυτή τη στιγμή πηγαίνει περισσότερο σύμφωνα με το σχέδιο του Ιράν παρά με το σχέδιο των ΗΠΑ. Και αν δούμε τον Αμερικανό πρόεδρο να δίνει το «πράσινο φως» για χερσαία επέμβαση των αμερικανικών στρατευμάτων στο Ιράν, τότε ο Ντόναλντ Τραμπ όχι μόνο θα «υπηρετήσει» το σχέδιο της Τεχεράνης αλλά θα πέσει και στην παγίδα που του έχει στήσει.
Οι επιλογές του προέδρου των ΗΠΑ είναι δύο στην παρούσα φάση, να κάνει ένα βήμα πίσω κηρύσσοντας μονομερώς κατάπαυση του πυρός (μιας και δεν φαίνεται η πιθανότητα να καταλήξει σε συμφωνία με την Τεχεράνη) ή να κλιμακώσει περαιτέρω τον πόλεμο.
Η πρώτη επιλογή δεν υπάρχει για την Τεχεράνη, κατά τον Vaez, επειδή οι Ιρανοί γνωρίζουν ότι η κατάπαυση του πυρός μετά τον πόλεμο του περασμένου καλοκαιριού οδήγησε σε νέα επίθεση οκτώ μήνες αργότερα. «Είναι μία από τις βασικές τους προτεραιότητες να μην επαναλάβουν αυτό το λάθος», λέει χαρακτηριστικά εκτιμώντας ότι εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες αποσυρθούν, είναι πιθανό το Ιράν να συνεχίσει να επιτίθεται στο Ισραήλ, και άρα οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει στη συνέχεια να παρέμβουν για να το βοηθήσουν. Φαύλος κύκλος δηλαδή.
Παράλληλα, σε αυτή την περίπτωση, «οι Ιρανοί είναι πολύ πιθανό να συνεχίσουν να επιβάλλουν τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ, κάτι που θα ήταν πολύ ταπεινωτικό για τον Τραμπ», προσθέτει.
Κι αν αυτό το σενάριο δεν μοιάζει ιδανικό για την Ουάσιγκτον, η δεύτερη εναλλακτική είναι ακόμα χειρότερη γιατί απλά έτσι ο Τραμπ θα κάνει τη χάρη στους Ιρανούς. «Η ιρανική αεροπορία είναι πολύ αδύναμη. Το ναυτικό τους είναι ανύπαρκτο. Το μόνο που λειτουργεί είναι οι χερσαίες δυνάμεις τους. Έτσι, η ανάπτυξη δυνάμεων εδάφους στην ηπειρωτική χώρα, δεδομένης της γεωγραφίας και του εδάφους που ευνοεί τους Ιρανούς, θα κάνει τους πολέμους στο Ιράκ και το Αφγανιστάν να μοιάζουν με παιχνιδάκι», αναφέρει χαρακτηριστικά ο αναλυτής.
«Αν ο στόχος είναι η κατάληψη ορισμένων από τα νησιά του Περσικού Κόλπου, είναι πιο εύκολο να το λες παρά να το κάνεις… Αν αναπτυχθούν δυνάμεις, θα υπάρξει πολύ μεγάλος αριθμός θυμάτων, κάτι που έχει σημασία για το Ιράν, επειδή θέλουν να αυξήσουν το κόστος των απωλειών για τον Τραμπ», συμπληρώνει.
Πέρα όμως από τις απώλειες, η χερσαία επέμβαση θα είχε κι άλλες προκλήσεις, όπως το χρονικό διάστημα που θα παρέμεναν εκεί οι αμερικανικές δυνάμεις και τα αντίποινα της Τεχεράνης, που πιθανόν θα παίξει το χαρτί των ανταρτών Χούθι κλείνοντας το στενό Μπαμπ αλ-Μαντέμπ και προκαλώντας «ασφυξία» στον ενεργειακό εφοδιασμό, νέα εκτόξευση των τιμών πετρελαίου και άσκηση πίεσης στους Αμερικανούς σε μια χρονιά που αναμένονται οι ενδιάμεσες εκλογές.
Γι’ αυτό εκτιμάται ότι ο Αμερικανός πρόεδρος βρίσκεται μπροστά σε μια παγίδα και δεν υπάρχει καλή επιλογή για να βγει από αυτή την κατάσταση, καταλήγει ο αναλυτής.
