Ομιλία κατά τη διάρκεια παρουσίασης του βιβλίου «Ηλειακή Γαστρονομία – Γευστικές και ιστορικές μνήμες και όχι μόνο» στην Π.Ε. Ηλείας
Τη χρονική περίοδο που γραφόταν το βιβλίο «Ηλειακή Γαστρονομία – Γευστικές και ιστορικές μνήμες και όχι μόνο» εκπροσωπούσα τον Πολιτιστικό Σύλλογο Καλίδονας «ΣΑΡΕΝΑ» και είχα την τιμή να ανήκω στο τότε Δ.Σ. του Δικτύου Σύμπραξης. Υπεύθυνη για την υλοποίηση του έργου ήταν η κα Διατσέντα Φάνου – Φουσκαρίνη, που με την υπομονή, το ενδιαφέρον και την αγάπη της για την Ηλεία κατόρθωσε, μαζί με όλους τους συνεργάτες της, να φέρει εις πέρας το έργο που είχαν αναλάβει.
Για το βιβλίο δούλεψαν νέοι άνθρωποι και αποτελεί μία σημαντική πολιτιστική παρέμβαση για την Ηλεία και τη Δυτική Ελλάδα, καθώς προβάλλει την παράδοση αιώνων της ηλειακής γαστρονομίας, η οποία βασίζεται στα μεσογειακά προϊόντα της και μπορεί να συμβάλει στην τουριστική προβολή της Ηλείας.
Στην επαρχία, και ιδιαίτερα σε μικρές κοινωνίες όπως η δική μας, οι παραδόσεις είναι τρόπος ζωής. Είναι οι μυρωδιές που βγαίνουν από τις κουζίνες τις Κυριακές, είναι το τραπέζι που στρώνεται στις γιορτές, είναι το «έλα… έλα… να δοκιμάσεις να μου πεις τη γνώμη σου…» που ακούγεται με αγάπη και απλότητα. Είναι οι γεύσεις της κάθε εποχής, της κάθε γιορτής, που έχει το δικό της έδεσμα.
Για τη νοικοκυρά του σπιτιού, το φαγητό δεν ήταν απλά μια ανάγκη αλλά τελετουργία, ειδικότερα όταν έστρωναν τραπέζι για να φιλοξενήσουν τον γείτονα, τον περαστικό, τον συγγενή, τον ξένο. Λεγόταν από τις παλιές γενιές: «Η νοικοκυρά μπορεί και από τον τοίχο να κόψει για να φιλοξενήσει…». Γνώριζαν ότι η αξία της φιλοξενίας δεν βρισκόταν στην πολυτέλεια αλλά στη διάθεση της προσφοράς και πως μέσα από ένα πιάτο χτιζόταν η εμπιστοσύνη, η φιλία, η εκτίμηση και γενικότερα η σχέση των ανθρώπων.
Η γαστρονομία του τόπου μας δεν είναι απλώς συνταγές γραμμένες σε ένα βιβλίο. Είναι μνήμες. Η γαστρονομία είναι πολιτισμός. Είναι γλώσσα χωρίς λέξεις. Είναι οι ιστορίες που ακούγαμε γύρω από το τραπέζι, καθώς το φαγητό γινόταν αφορμή για κουβέντα, για γέλιο, για χαρές, για τραγούδια αλλά και για λύπες ακόμη. Η κουζίνα μας κουβαλά ιστορία αιώνων. Η απλότητα των υλικών δεν σήμαινε φτώχεια γεύσης· αντίθετα, σήμαινε σοφία. Σήμαινε γνώση του τόπου και σεβασμό στη μάνα γη.
Και αυτή η σοφία πέρασε από γενιά σε γενιά. Δεν γράφτηκε πάντα σε βιβλία· μεταδόθηκε προφορικά. «Βάλε λίγο ακόμα αλεύρι», «κοίτα τη ζύμη πώς το ζητάει», «άφησέ το να σταθεί». Λόγια απλά αλλά γεμάτα εμπειρία. Κάθε σπίτι είχε τη δική του μικρή παραλλαγή της ίδιας συνταγής. Και μέσα από αυτές τις μικρές διαφορές γεννήθηκε ο πλούτος της τοπικής μας κουζίνας.
Σήμερα, σε μια εποχή γρήγορη και απαιτητική, όπου όλα αλλάζουν με ταχύτητα, η διατήρηση της γαστρονομικής μας παράδοσης αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Δεν πρόκειται για μια νοσταλγική επιστροφή στο παρελθόν. Πρόκειται για συνειδητή επιλογή να κρατήσουμε ζωντανή την ταυτότητά μας. Να θυμόμαστε από πού ερχόμαστε για να ξέρουμε πού πηγαίνουμε. Γιατί, αν χαθεί η γεύση, χάνεται μαζί της και η μνήμη.
Έχουμε ευθύνη, ως μέλη αυτής της κοινωνίας, να μαγειρέψουμε με τα παιδιά και τα εγγόνια μας, να τους διηγηθούμε ιστορίες, να τους μάθουμε ότι πίσω από κάθε πιάτο υπάρχει κόπος, αγάπη και ιστορία. Να στηρίξουμε τα τοπικά μας προϊόντα και τους ανθρώπους της γης μας, που μας γεμίζουν τα σπίτια.
Ας συνεχίσουμε, λοιπόν, με σεβασμό στο παρελθόν και πίστη στο μέλλον, να τιμούμε τις παραδόσεις μας. Όχι γιατί φοβόμαστε το καινούργιο, αλλά γιατί γνωρίζουμε ότι οι ρίζες μάς δίνουν δύναμη να προχωρήσουμε. Γιατί, τελικά, η ιστορία της κάθε τοπικής κοινωνίας δεν γράφεται μόνο στα βιβλία. Γράφεται και στο τραπέζι μας.
Το βιβλίο που εκδόθηκε από τον φορέα μας δεν είναι απλώς μια συλλογή συνταγών. Είναι ένα μικρό κομμάτι της ψυχής του τόπου μας, της Ηλείας μας. Είναι μια προσπάθεια να καταγράψουμε όσα μάθαμε από τους παλαιότερους, να τα διασώσουμε και να τα παραδώσουμε στους νεότερους. Και όλα αυτά τα καταφέραμε με τη συλλογική προσπάθεια όσων δούλεψαν.
Κλείνοντας, ευχαριστώ την κα Διατσέντα, που με την ψυχική της δύναμη μας ενθάρρυνε όλους, καθώς και τον τότε νομάρχη κ. Λάμπη Καφύρα για τη συνεργασία, το ενδιαφέρον και τη στήριξή του στην προσπάθεια αυτή.
Με την πολλή εκτίμηση και αγάπη που του έχω, θέλω ταπεινά να πω ότι: «Όταν κάποιος σπέρνει, ποτέ δεν είναι σίγουρο πως θα θερίσει ο ίδιος. Ίσως, όταν έρθει η ώρα του θερισμού, οι θεριστές να μην γνωρίζουν όλους όσοι έσπειραν». Ο κ. Καφύρας έσπειρε καλά τον σπόρο για αυτό το βιβλίο, αλλά θεριστής ήταν ο κ. Β. Γιαννόπουλος, πρώην Αντιπεριφερειάρχης Π.Ε. Ηλείας, επί θητείας του οποίου εκδόθηκε το παρόν βιβλίο και το έχει προλογίσει. Και σήμερα ο κ. Μπράμος και ο κ. Κοροβέσης συνεχίζουν, με την παρούσα εκδήλωση, να θερίζουν τους καρπούς που όλοι μαζί κάποτε σπείραμε.
Πιστεύω ότι ο Νομός Ηλείας αξίζει περισσότερα από αυτά που ζούμε.
Τριανταφυλλιά Νιάρχου
Πρόεδρος Νέου Συλλόγου Γυναικών Ζαχάρως
