Κάθε Καθαρά Δευτέρα το ίδιο ερώτημα επιστρέφει: «Θα σηκωθεί ο χαρταετός;» Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στην τέχνη του χειριστή ή στην ποιότητα της κατασκευής. Βρίσκεται, κυρίως, στη φυσική της ατμόσφαιρας. Και αν το δούμε με καθαρά μετεωρολογική ματιά, το κλειδί είναι ένα: η σταθερότητα του ανέμου. Ο χαρταετός είναι, ουσιαστικά, ένα απλό αεροδυναμικό σώμα. Όπως το φτερό ενός αεροπλάνου, δημιουργεί άνωση όταν ο αέρας ρέει ομαλά πάνω και κάτω από την επιφάνειά του. Η διαφορά πίεσης που αναπτύσσεται — χαμηλότερη πίεση επάνω, υψηλότερη κάτω — παράγει την ανοδική δύναμη (lift) που τον κρατά στον ουρανό. Για να συμβεί αυτό, χρειάζεται συνεχής και ομοιόμορφη ροή αέρα.

Από μετεωρολογικής πλευράς, η ιδανική συνθήκη είναι ένας σταθερός άνεμος 10–18 km/h (περίπου 3–4 μποφόρ). Σε αυτή την ένταση, ο αέρας παρέχει επαρκή δυναμική πίεση ώστε η άνωση να υπερνικά το βάρος του χαρταετού, χωρίς όμως να δημιουργεί υπερβολικές καταπονήσεις στο σκελετό και στο σκοινί. Ο χαρταετός αποκτά σταθερή γωνία πρόσπτωσης, “τεντώνει” αρμονικά και παραμένει προβλέψιμος.

Τι συμβαίνει όμως όταν ο άνεμος παρουσιάζει ριπές; Οι ριπές είναι αιφνίδιες αυξήσεις της ταχύτητας, συχνά αποτέλεσμα αστάθειας της ατμόσφαιρας ή τοπικών στροβιλισμών κοντά στο έδαφος. Αεροδυναμικά, μια ριπή αυξάνει στιγμιαία τη δυναμική πίεση και άρα την άνωση. Αυτό μπορεί να ακούγεται θετικό, αλλά στην πράξη διαταράσσει την ισορροπία. Ο χαρταετός ανεβαίνει απότομα, μεταβάλλει τη γωνία πρόσπτωσης και, αν η ριπή ξεπεράσει κάποιο όριο, μπορεί να ανατραπεί ή να “βουτήξει”. Οι μεγάλες διακυμάνσεις ταχύτητας σημαίνουν εναλλαγές δυνάμεων στο κορδόνι, αυξάνοντας την καταπόνηση και τον κίνδυνο αστάθειας.

Στη γλώσσα της μετεωρολογίας, ο χαρταετός αγαπά το στρωτό (laminar) ρεύμα και δυσκολεύεται στο τυρβώδες (turbulent) περιβάλλον. Σε ανοιχτές παραθαλάσσιες εκτάσεις, όπου ο άνεμος έχει διανύσει μεγάλη απόσταση χωρίς εμπόδια, η ροή είναι πιο ομαλή και το πέταγμα ευκολότερο. Αντίθετα, σε αστικά περιβάλλοντα με κτίρια και θερμικές αναταράξεις, οι στροβιλισμοί αυξάνονται και ο χαρταετός “παλεύει”. Αξίζει να σημειωθεί ότι η δύναμη της άνωσης αυξάνεται με το τετράγωνο της ταχύτητας του ανέμου. Δηλαδή, αν η ταχύτητα διπλασιαστεί, η άνωση τετραπλασιάζεται. Αυτό εξηγεί γιατί ένας άνεμος άνω των 28–30 km/h μπορεί να γίνει επικίνδυνος. Η επιφάνεια του χαρταετού δέχεται δυσανάλογα μεγάλες δυνάμεις.

Συμπερασματικά, αν θέλουμε να μιλήσουμε με όρους καθαρής φυσικής και μετεωρολογίας:
Ο σταθερός μέτριος άνεμος είναι ο καλύτερος σύμμαχος.
Οι συχνές ριπές δημιουργούν αστάθεια και αυξάνουν τον κίνδυνο.
Η ανοιχτή περιοχή με ομοιόμορφη ροή είναι προτιμότερη από τον “σπασμένο” αστικό άνεμο.

Έτσι, ο χαρταετός γίνεται μια μικρή, ορατή εφαρμογή της ατμοσφαιρικής δυναμικής. Μια υπενθύμιση ότι ο ουρανός δεν είναι απλώς γιορτινό σκηνικό, αλλά ένα φυσικό εργαστήριο όπου η ροή, η πίεση και η άνωση συνεργάζονται για να κρατήσουν ένα κομμάτι χαρτί — και μαζί του τη διάθεσή μας — ψηλά.

Πόσο ψηλά μπορεί να φτάσει ο χαρταετός; Ποιο είναι το ρεκόρ;

Το παγκόσμιο ρεκόρ μεγαλύτερου ύψους χαρταετού ανήκει στον Robert Moore, ο οποίος το 2014 κατάφερε να ανεβάσει χαρταετό σε ύψος 4.879 μέτρων (16.009 πόδια), επίδοση που έχει αναγνωριστεί από το Guinness World Records. Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο χρησιμοποιήθηκε εξαιρετικά ελαφρύς και αεροδυναμικός χαρταετός, ειδικό συνθετικό νήμα υψηλής αντοχής μήκους περίπου 8 χιλιομέτρων και κυρίως σταθερός άνεμος μεγάλης κλίμακας.

Σε αυτό το υψόμετρο η ατμοσφαιρική πίεση και η πυκνότητα του αέρα είναι περίπου στο 55–60% των τιμών επιφάνειας, γεγονός που μειώνει την άνωση και καθιστά την πτήση τεχνικά απαιτητική. Το επίτευγμα δείχνει ότι, με σωστή μετεωρολογική επιλογή συνθηκών και προσεκτικό σχεδιασμό, ο χαρταετός μπορεί να φτάσει σε υψόμετρα που αγγίζουν τη μέση τροπόσφαιρα.

Οδηγίες για το πέταγμα του χαρταετού

Βρείτε ένα σημείο χωρίς κτήρια, δέντρα, κολώνες, καλώδια της ΔΕΗ και δρόμους. Εάν μένετε στην πόλη υπάρχουν διάφορα σημεία, όπου οι δήμοι διοργανώνουν Κούλουμα και στους οποία μπορείτε να πετάξετε το χαρταετό. Η Πανεπιστημιούπολη στου Ζωγράφου και το Άλσος Στρατού είναι ιδανικές τοποθεσίες. Στο πέταγμα του χαρταετού, χρειάζεται είτε να πάρετε φόρα (αφού τον έχετε ακουμπήσει κάτω) ή να τον σηκώσετε απότομα από το έδαφος. Όλες αυτές οι τεχνικές είναι αποδοτικές. Μπορείτε όμως να κάνετε το παιδί ή το εγγονάκι σας βοηθό στο πέταγμα, βάζοντάς το να κρατήσει πάνω από το κεφάλι του τον χαρταετό (να μη του φωνάζετε όμως ). Με το που πετάξει ο χαρταετός, αφήστε σχοινί για να φτάσει ψηλά και στη συνέχεια φροντίστε να κρατάτε το σχοινί άνετο στα χέρια σας. Αγοράστε αρκετή «καλούμπα» εάν θέλετε ο αετός σας να φτάσει αρκετά ψηλά. Καλό θα ήταν να έχετε προμηθευτεί ένα ζευγάρι γάντια καθώς όταν ο χαρταετός ανέβει ψηλά, το σχοινί μπορεί να κάψει τα χέρια σας.

Ο Διαχειριστής Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΔΕΔΔΗΕ) υπενθυμίζει στους πολίτες να μην πετούν τον χαρταετό τους κοντά σε ηλεκτροφόρα καλώδια, καθώς υπάρχει σοβαρός κίνδυνος ηλεκτροπληξίας, αλλά και ενδεχόμενο πρόκλησης διακοπών ρεύματος στη γύρω περιοχή.

Αν ο χαρταετός μπλεχτεί σε καλώδια:
Για την ασφάλειά σας: Μην επιχειρήσετε να τον απελευθερώσετε τραβώντας τον σπάγκο ή χρησιμοποιώντας οποιοδήποτε αντικείμενο, ακόμη και ξύλινο. Μην προσπαθήσετε να αναρριχηθείτε σε στύλους διανομής ηλεκτρικού ρεύματος ή ηλεκτροφωτισμού. Μην πλησιάζετε σημεία που βρίσκονται κοντά σε ηλεκτροφόρα καλώδια.

Σε περίπτωση που χρειαστείτε βοήθεια: Ειδοποιήστε τις βλάβες του ΔΕΔΔΗΕ: Στην τηλεφωνική γραμμή 800 400 4000 (Τηλεφωνικό Κέντρο Εξυπηρέτησης & Βλαβών) Μέσω της εφαρμογής κινητού MyDEDDIEApp Μέσω της online δήλωσης βλάβης στην ιστοσελίδα www.deddie.gr Εναλλακτικά, μπορείτε να επικοινωνήσετε με το Αστυνομικό Τμήμα της περιοχής σας. Όπως επισημαίνεται, για την ταχεία αποκατάσταση τυχόν βλαβών που μπορεί να προκληθούν από το πέταγμα χαρταετών, ο ΔΕΔΔΗΕ θα διαθέτει αυξημένα συνεργεία σε όλες τις Υπηρεσίες του ανά την Επικράτεια.

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect