350.000 καταγεγραμμένα αδέσποτα, εκτιμήσεις που ανεβάζουν τον πραγματικό αριθμό στα 3 εκατομμύρια και 13.193 καταγγελίες μέσα σε έναν χρόνο – Η Παγκόσμια Ημέρα των Ζώων ως αφορμή για απολογισμό
Κάθε 4 Οκτωβρίου επιστρέφουν οι ίδιες λέξεις: αγάπη, σεβασμός, προστασία.
Μόνο που η πραγματική εικόνα δεν βρίσκεται στις αναρτήσεις μιας ημέρας. Βρίσκεται στους αριθμούς που μένουν όταν σβήσουν τα πρόσκαιρα φώτα μιας παγκόσμιας ημέρας: στα ζώα που γεννιούνται χωρίς κανέναν έλεγχο, σε εκείνα που εγκαταλείπονται και κακοποιούνται, στα παραγωγικά ζώα που μεταφέρονται και αντιμετωπίζονται σαν αντικείμενα που δεν νιώθουν πόνο ή φόβο, στα ιπποειδή που εργάζονται χωρίς ενιαίο ειδικό πλαίσιο προστασίας και στην άγρια ζωή που συνεχίζει να πληρώνει το κόστος της ανθρώπινης δραστηριότητας.
Στην Ελλάδα, το Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς έχει καταγράψει περίπου 1,5 εκατομμύριο ζώα, δεσποζόμενα και αδέσποτα. Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία που επικαλέστηκε τον Αύγουστο ο Ειδικός Γραμματέας για την Προστασία των Ζώων Συντροφιάς Νίκος Χρυσάκης, τα καταγεγραμμένα αδέσποτα αγγίζουν πλέον τις 350.000. Ο αριθμός αφορά μόνο ζώα που φέρουν ηλεκτρονική σήμανση και έχουν καταχωριστεί επισήμως. Και εκεί ακριβώς βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα κενά: κανείς δεν γνωρίζει με ακρίβεια πόσα αδέσποτα ζουν σήμερα στη χώρα.
Οι εκτιμήσεις ανεβάζουν τον πραγματικό αριθμό ακόμη και στα 3 εκατομμύρια σκύλους και γάτες, μια εκτίμηση που καταγράφεται και σε επιστημονική δημοσίευση του 2025. Η απόσταση ανάμεσα στις περίπου 350.000 επίσημες καταγραφές και στην εκτίμηση των 3 εκατομμυρίων αποτυπώνει και το μέγεθος του προβλήματος: για να σχεδιαστεί πολιτική, πρέπει πρώτα να γνωρίζεις τι ακριβώς καλείσαι να διαχειριστείς.
Το πρόβλημα, όμως, δεν αρχίζει στον δρόμο. Αρχίζει πριν ένα ζώο γίνει αδέσποτο. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΕΜΖΣ, το 71,3% των καταγεγραμμένων ιδιόκτητων ζώων δεν είναι στειρωμένα ή δεν έχει ληφθεί δείγμα DNA. Χωρίς πρόληψη, ηλεκτρονική σήμανση, έλεγχο των γεννήσεων και ουσιαστική αντιμετώπιση της εγκατάλειψης, η διαχείριση κινδυνεύει να παραμένει ένας ατελείωτος κύκλος περισυλλογών, φιλοξενιών και νέων ζώων στον δρόμο.
Υπάρχει και η άλλη μεγάλη πλευρά των αριθμών: η κακοποίηση και η παραμέληση. Μόνο το 2025 καταγράφηκαν πανελλαδικά 13.193 καταγγελίες για παραβάσεις της νομοθεσίας περί προστασίας ζώων. Την ίδια χρονιά σχηματίστηκαν 2.115 δικογραφίες, έγιναν 513 συλλήψεις και επιβλήθηκαν διοικητικά πρόστιμα άνω των 9,2 εκατ. ευρώ.
Και υπάρχουν ζώα που παραμένουν πολύ λιγότερο ορατά. Τα άλογα, τα μουλάρια και τα γαϊδούρια προστατεύονται μόνο μετά την κακοποίησης τους από τον νόμο 4830/2021. Η Ελλάδα, όμως, δεν διαθέτει μέχρι σήμερα ένα ενιαίο, ολοκληρωμένο νομοθετικό πλαίσιο ειδικά για τα ιπποειδή εργασίας, παρότι σε τουριστικές περιοχές εξακολουθούν να εργάζονται καθημερινά και συχνά σε ακραίες καιρικές συνθήκες.
Λιγότερο ορατά είναι τα παραγωγικά ζώα. Περίπου 1,6 δισεκατομμύρια ζώα μεταφέρονται κάθε χρόνο εντός και από τα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Οι ισχύοντες ευρωπαϊκοί κανόνες για τη μεταφορά τους έχουν ηλικία μεγαλύτερη των 20 ετών και η αναθεώρησή τους παραμένει σε εξέλιξη, με προτάσεις για μικρότερες διαδρομές, περισσότερο χώρο και αυστηρότερη προστασία από ακραίες θερμοκρασίες. Την ίδια ώρα, από το 2026 η ΕΕ απέκτησε για πρώτη φορά ενιαίους κανόνες για την ευζωία και την ιχνηλασιμότητα σκύλων και γατών, με εφαρμογή από το 2028.
Η άγρια ζωή συμπληρώνει μια ακόμη πλευρά της ίδιας εικόνας. Το 2025 οι ειδικές μονάδες του ΟΦΥΠΕΚΑ πραγματοποίησαν 300 στοχευμένες περιπολίες και διερεύνησαν 45 περιστατικά πιθανής χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων, εντοπίζοντας 92 νεκρά ζώα. Τον Μάρτιο του 2026, στη Δαδιά, βρέθηκαν 11 μαυρόγυπες με ενδείξεις δηλητηρίασης, οκτώ από τους οποίους ήταν ήδη νεκροί. Οι αριθμοί αυτοί δείχνουν ότι η κακοποίηση και η παράνομη θανάτωση δεν σταματούν στα ζώα που ζουν δίπλα στον άνθρωπο και πόσο δύσκολα αποκαθίσταται η απώλειά της.
Η 4η Οκτωβρίου έχει νόημα μόνο αν λειτουργεί ως μέτρηση των υπόλοιπων 364 ημερών. Τι γίνεται στον δρόμο, στο σπίτι, στην εκτροφή, στο φορτηγό, στο νησί και στο δάσος όταν δεν υπάρχει παγκόσμια ημέρα, φωτογραφίες και αναρτήσεις; Γιατί η προστασία των ζώων δεν κρίνεται στις δηλώσεις προθέσεων. Κρίνεται στην πρόληψη, στον έλεγχο, στην εφαρμογή και στη λογοδοσία.
