Το πρωινό της 28ης Οκτωβρίου 1940, μαζί με την ιταλική εισβολή, άρχισε μια μάχη που δεν δόθηκε μόνο απέναντι στον αντίπαλο στρατό, αλλά και απέναντι στη φύση
Στις απόκρημνες πλαγιές της Πίνδου, στα ελληνοαλβανικά σύνορα και στις ορεινές διαβάσεις της Ηπείρου, η βροχή, η λάσπη, το χιόνι και το δριμύ ψύχος έμελλε να γίνουν καθοριστικοί παράγοντες της πολεμικής δοκιμασίας.
Το χιόνι δεν χρειάστηκε να περιμένει τον Δεκέμβριο για να εμφανιστεί
Ιστορική καταγραφή των επιχειρήσεων στις 29 και 30 Οκτωβρίου αναφέρει χιονόπτωση στην Κιάφα, σε υψόμετρο περίπου 2.400 μέτρων, όπου Έλληνες στρατιώτες υπέφεραν ήδη από το ψύχος και δυσκολεύονταν να κρατήσουν τα όπλα τους με τα παγωμένα χέρια.
Την ίδια ώρα, σε χαμηλότερες θέσεις, όπως το ύψωμα Μούκα, έπεφτε καταρρακτώδης βροχή.
Οι στρατιώτες ήταν μουσκεμένοι, εξαντλημένοι και αναγκασμένοι να πολεμούν σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.
Η εικόνα αυτή αποτυπώνει τη μεγάλη διαφορά που μπορούσε να υπάρχει ακόμη και την ίδια ημέρα ανάμεσα στις κορυφές και στα χαμηλότερα σημεία του μετώπου.
Από τη βροχή στις χιονοθύελλες
Πολύτιμα στοιχεία για τις καιρικές συνθήκες του πολέμου διέσωσε ο μετεωρολόγος Στέφανος Παπαγιαννάκης, ο οποίος επιστρατεύθηκε ως έφεδρος ανθυπολοχαγός και υπηρέτησε στο μέτωπο.
Το 1951 συγκέντρωσε τις παρατηρήσεις μετεωρολογικών σταθμών από περιοχές όπως τα Ιωάννινα, η Καστοριά, η Φλώρινα, η Κορυτσά και η Μοσχόπολη.
Σύμφωνα με την ανάλυση των δεδομένων από το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, από την έναρξη των επιχειρήσεων και στο μεγαλύτερο μέρος του Νοεμβρίου επικράτησε βροχερός φθινοπωρινός καιρός, χωρίς να λείπουν οι χιονοπτώσεις στα ορεινά.
Η υγρασία και οι συνεχείς βροχές δυσκόλευαν τις μετακινήσεις, ενώ οι χιονοπτώσεις στις υψηλότερες κορυφές δημιουργούσαν πρόσθετους κινδύνους για τα στρατεύματα.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε δραματικά τον Δεκέμβριο, τον ψυχρότερο μήνα του χειμώνα 1940-1941
Στα Ιωάννινα η θερμοκρασία έπεσε στους −5 βαθμούς Κελσίου, στην Καστοριά στους −10,5 βαθμούς και στη Φλώρινα στους −17 βαθμούς.
Στη Μοσχόπολη, σε υψόμετρο περίπου 1.200 μέτρων, καταγράφηκαν −19 βαθμοί στις 30 Δεκεμβρίου και −20 βαθμοί στις 14 Ιανουαρίου
Ο Παπαγιαννάκης εκτιμούσε ότι στα χιονισμένα βουνά πάνω από τα 1.500 μέτρα, ιδιαίτερα κατά τις ανέφελες νύχτες, η θερμοκρασία μπορούσε να πέσει ακόμη χαμηλότερα.
Οι μετρήσεις αυτές γίνονταν σε ύψος περίπου 1,5 μέτρου από το έδαφος, ενώ κοντά στο χιονοσκεπές έδαφος οι συνθήκες μπορούσαν να είναι ακόμη δυσμενέστερες.
Τα κρυοπαγήματα, μια δεύτερη μάχη
Το ψύχος δεν αποτελούσε απλώς μια δυσκολία για τους μαχητές.
Απειλούσε άμεσα τη ζωή και τη σωματική τους ακεραιότητα
Οι στρατιώτες παρέμεναν επί ώρες σε υγρές στολές και παπούτσια, κινούνταν σε χιονισμένες πλαγιές και αντιμετώπιζαν την έλλειψη στεγνού ρουχισμού και κατάλληλων μέσων προστασίας.
Τα στοιχεία που παραθέτει το meteo.gr από το έργο του Παπαγιαννάκη είναι αποκαλυπτικά: από τις 8 έως τις 21 Δεκεμβρίου, σε μία ελληνική μεραρχία καταγράφηκαν 1.148 νεκροί και τραυματίες από πολεμικές επιχειρήσεις, έναντι 2.711 περιστατικών κρυοπαγημάτων.
