Σε παγκόσμια κλίμακα, οι νέες γυναίκες είναι πιο πιθανό να ακολουθήσουν τριτοβάθμια εκπαίδευση σε σχέση με τους νέους άνδρες
Σε παγκόσμια κλίμακα, οι νέες γυναίκες είναι πιο πιθανό να ακολουθήσουν τριτοβάθμια εκπαίδευση σε σχέση με τους νέους άνδρες
Η Διεθνής Ημέρα Γυναικών και Κοριτσιών στην Επιστήμη, που ανακηρύχθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών το 2015, τιμάται κάθε χρόνο στις 11 Φεβρουαρίου. Η Ημέρα αυτή έρχεται να μας υπενθυμίσει τον καθοριστικό ρόλο των γυναικών και των κοριτσιών στην επιστημονική και τεχνολογική κοινότητα, με πάγιο αίτημα να αποτελεί η αύξηση του ποσοστού συμμετοχής τους.
Η Ιστορία της Διεθνούς Ημέρας Γυναικών και Κοριτσιών στην Επιστήμη
Η Διεθνής Ημέρα Γυναικών και Κοριτσιών στην Επιστήμη, που αναφέρεται κι ως Παγκόσμια Ημέρα Γυναικών και Κοριτσιών στην Επιστήμη, «γεννήθηκε» ως ιδέα στα πλαίσια του εναρκτήριου Παγκόσμιου Φόρουμ Υψηλού Επιπέδου για την Υγεία και την Ανάπτυξη των Γυναικών, στις 10-11 Φεβρουαρίου 2015. Να σημειωθεί πως οι περισσότεροι από τους διακεκριμένους προσκεκλημένους και ομιλητές ήταν γυναίκες που υπηρετούσαν τις επιστήμες.
Η Διακήρυξη Αποτελεσμάτων του εναρκτήριου Παγκόσμιου Φόρουμ Υψηλού Επιπέδου για την Υγεία και την Ανάπτυξη των Γυναικών, στην οποία συνέβαλαν και ενέκριναν δια βοής οι συμμετέχοντες, και παρουσιάστηκε επίσημα στην Τελετή Λήξης στην Αναπληρώτρια Εκτελεστική Διευθύντρια του ΟΗΕ για τις Γυναίκες, αντικατοπτρίζει μια φιλόδοξη παγκόσμια ατζέντα δράσης και χρησιμεύει ως Χάρτης Πορείας για την υγεία και την ανάπτυξη των γυναικών.
Στο πλαίσιο της εφαρμογής ενός από τα σημεία της Διακήρυξης του Εναρκτήριου Παγκόσμιου Φόρουμ για την Υγεία και την Ανάπτυξη των Γυναικών, η Εκτελεστική Διευθύντρια του RASIT, Πριγκίπισσα Δρ. Νισρίν Ελ-Χασεμίτι, απέστειλε επιστολή στις 30 Απριλίου 2015 προς την Αυτού Εξοχότητα κ. Σαμ Κουτέσα, Πρόεδρο της 69ης Συνόδου της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, ζητώντας εκ μέρους όλων των συμμετεχόντων στο εναρκτήριο Παγκόσμιο Φόρουμ για την Υγεία και την Ανάπτυξη των Γυναικών να λάβει τα απαραίτητα μέτρα για να θέσει σε κίνηση τους μηχανισμούς ώστε η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών να ανακηρύξει την 11η Φεβρουαρίου ως Διεθνή Ημέρα για τις Γυναίκες στην Επιστήμη.
Στις 4 Δεκεμβρίου 2015, εγκρίθηκε χωρίς ψηφοφορία το σχέδιο ψηφίσματος A/C.2/70/L.4/Rev.1, ανακηρύσσοντας την 11η Φεβρουαρίου ως Παγκόσμια Ημέρα Γυναικών και Κοριτσιών στην Επιστήμη. Στις 22 Δεκεμβρίου 2015, κατά την 70ή Σύνοδο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, υιοθετήθηκε το ψήφισμα 70/212, ανακηρύσσοντας την 11η Φεβρουαρίου κάθε χρόνο ως Παγκόσμια Ημέρα Γυναικών και Κοριτσιών στην Επιστήμη. Την υιοθέτηση του ψηφίσματος παρακολούθησαν γυναίκες στην επιστήμη από όλο τον κόσμο.
Η υποστήριξη περισσότερων από 65 χωρών και η έγκριση όλων των κρατών μελών στο ψήφισμα σηματοδοτεί το ενδιαφέρον της παγκόσμιας κοινότητας να μεταμορφώσει τον κόσμο μας μέσω της επίτευξης ισότητας των φύλων στις εκπαιδευτικές ευκαιρίες και στην επιστημονική συμμετοχή και προετοιμασία.
Σκοπός και Μηνύματα της Ημέρας
Η Διεθνής Ημέρα Γυναικών και Κοριτσιών στην Επιστήμη τιμά την αξιοσημείωτη συμβολή των γυναικών στην επιστήμη και ευαισθητοποιεί το κοινό για το γεγονός ότι η επιστήμη και η ισότητα των φύλων πρέπει να προχωρούν παράλληλα για να αντιμετωπίσουν τις μεγάλες προκλήσεις του κόσμου.
Πώς Τιμάται η Διεθνής Ημέρα Γυναικών και Κοριτσιών στην Επιστήμη
Η Διεθνής Ημέρα Γυναικών και Κοριτσιών στην Επιστήμη τιμάται με παγκοσμίως με διαφορετικούς τρόπους, μεγάλους και μικρούς. Ημερίδες, ενημερώσεις, ομιλίες και συζητήσεις με επίκεντρο τις γυναίκες στις επιστήμες αποτελούν τον βασικό τρόπο προώθησης της Διεθνούς Ημέρας.
Ως προς τη θεματική της φετινής Διεθνής Ημέρας Γυναικών και Κοριτσιών στην Επιστήμη, για το 2026, φέρει τον τίτλο «Συνέργεια Τεχνητής Νοημοσύνης, Κοινωνικών Επιστημών, STEM και Χρηματοοικονομικών: Οικοδόμηση ενός Περιεκτικού Μέλλοντος για τις Γυναίκες και τα Κορίτσια».
Όπως είναι εύκολα αντιληπτό από τον τίτλο της θεματικής, η ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI), των κοινωνικών επιστημών, των Επιστημών, της Τεχνολογίας, της Μηχανικής και των Μαθηματικών (STEM) και των χρηματοοικονομικών, μπορεί να προσφέρει μια προσέγγιση 4 πυλώνων που θα συμβάλλει στην επιτάχυνση της χωρίς αποκλεισμούς και βιώσιμης ανάπτυξης.
Όπως αναφέρει κι ο ΟΗΕ, η συνέργεια των 4 τομέων μπορεί να βοηθήσει στην άρση των εμποδίων, γεφυρώνοντας το χάσμα των δύο φύλων στις ψηφιακές δεξιότητες, προωθώντας τη διακυβέρνηση της Τεχνητής Νοημοσύνης που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του φύλου και κινητοποιώντας χρηματοδότηση που ενσωματώνει την κοινωνική ένταξη ως μέτρο απόδοσης.
Η εν λόγω εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στο Παρίσι (11/2) και θα είναι σε μορφή υβριδική, με τη συμμετοχή να δύναται να γίνει τόσο δια ζώσης, όσο και εξ αποστάσεως.
Στην Ελλάδα, με σκοπό την προώθηση των μηνυμάτων της Διεθνούς Ημέρας, θα πραγματοποιηθούν διάφορες εκδηλώσεις, όπως ημερίδες και επιστημονικές εκθέσεις, όπου θα αναγνωριστεί ο ρόλος των γυναικών στην επιστήμη, να καταρριφθούν τα έμφυλα στερεότυπα και να εμπνευστούν και να ενθαρρυνθούν περισσότερα κορίτσια και νεαρές γυναίκες να ακολουθήσουν καριέρα στους τομείς της επιστήμης.
Στατιστικά & Ενδιαφέροντα Στοιχεία για τη Συμμετοχή των Γυναικών στις Επιστήμες
Φαινομενικά, μπορεί να έχει σημειωθεί γεφύρωση στο χάσμα των φύλων, ωστόσο, ο κλάδος των επιστημών φανερώνει την αναγκαιότητα για περαιτέρω κινητοποίηση, ώστε να μειωθεί η μεγάλη διαφορά. Ενδεικτικά, ορισμένα στοιχεία του ΟΗΕ φανερώνουν το χάσμα αυτό:
- Σε παγκόσμια κλίμακα, οι νέες γυναίκες είναι πιο πιθανό να ακολουθήσουν τριτοβάθμια εκπαίδευση σε σχέση με τους νέους άνδρες — το 46% εγγράφεται εντός πέντε ετών από την ολοκλήρωση του γυμνασίου, σε σύγκριση με το 40% των ανδρών — ωστόσο, οι γυναίκες αποτελούν μόνο το 35% των αποφοίτων επιστημών.
- Οι γυναίκες εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται στην επιστημονική έρευνα παγκοσμίως. Το 2022, μόνο το 31,1% των ερευνητών ήταν γυναίκες, φανερώνοντας το υψηλό χάσμα των φύλων.
- Αναφορικά με τον κβαντικό τομέα, το χάσμα είναι αρκετά υψηλό. Λιγότερο από το 2% των υποψηφίων για θέσεις εργασίας στον εν λόγω τομέα είναι γυναίκες, δηλαδή 1 στις 54. Επιπλέον, το 80% των εταιρειών κβαντικής τεχνολογίας αναφέρεται ότι δεν έχουν γυναίκες ανώτερες ηγετικές θέσεις.
- Σε άλλους τομείς αιχμής, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη, μόνο 1 στους 5 επαγγελματίες (22%) είναι γυναίκα.
Πώς Μπορείτε να Συμμετέχετε
Η συμμετοχή του κάθε εμπλεκόμενου μέρους, όπως μαθητές, επιστήμονες και φορείς – ιδίων κοριτσιών και γυναικών – είναι καίριας σημασίας για τη προώθηση των μηνυμάτων της Ημέρας. Η συμμετοχή στην εκδήλωση της UNESCO μπορεί να γίνει και διαδικτυακά, μέσω ηλεκτρονικής εγγραφής. Αναφορικά με τις εκδηλώσεις στην ελληνική επικράτεια, αναζητήστε για φορείς της περιοχής σας που μπορεί να έχουν σχετικές δράσεις.
Το «Φαινόμενο Ματίλντα»: Πώς οι Γυναίκες Γίνονται Αόρατες στην Επιστήμη
Το 1945, ο Ότο Χαν έλαβε το βραβείο Νόμπελ Χημείας για την ανακάλυψη της πυρηνικής σχάσης. Η επί σειρά ετών συνάδελφός του, η φυσικός Λίζε Μάιτνερ, δεν έλαβε κάποια αναγνώριση – παρόλο που οι γνώσεις και το έργο της ήταν απαραίτητα για την βραβευμένη ανακάλυψη.
Η Λίζ Μάιτνερ δεν είναι η μόνη που έχει υποστεί αυτή την παράλειψη. Πολλές γυναίκες επιστήμονες έχουν υποστεί τις ίδιες διακρίσεις: τα επιτεύγματά τους έχουν ξεχαστεί, παραμεριστεί ή αγνοηθεί στην ιστορία της επιστήμης. Αυτή η συστηματική διάκριση είναι τόσο διαδεδομένη που έχει λάβει την ονομασία «φαινόμενο Ματίλντα».
Τι είναι το «Φαινόμενο Ματίλντα» και πως ξεκίνησε
Το «φαινόμενο Ματίλντα» είναι η άρνηση αναγνώρισης των επιτευγμάτων των γυναικών. Είναι ιδιαίτερα εμφανές σε διάφορους επιστημονικούς τομείς όπου οι άνδρες ερευνητές έχουν λάβει εύσημα για το έργο και τις ανακαλύψεις που έκαναν γυναίκες.
Ο όρος επινοήθηκε από τη Μάργκαρετ Ρόστερ, ιστορικό των γυναικών στην επιστήμη στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ, και πήρε το όνομά του από την υπερασπίστρια του πολιτικού του δικαιώματος ψήφου Ματίλντα Τζόσλιν Γκέιτζ, της οποίας η συμβολή στον αγώνα για τα δικαιώματα των γυναικών αγνοήθηκε από τους μελετητές.
Σε αρκετές περιπτώσεις, οι γυναίκες που διεξήγαγαν επιστημονική έρευνα αποκλείστηκαν από την ιδιότητα μέλους σε επιστημονικές εταιρείες και εμποδίστηκαν να συμμετάσχουν σε επιστημονικά προγράμματα, επομένως οι άνδρες ιστορικοί συχνά έχαναν πληροφορίες γι’ αυτές ή ήταν προκατειλημμένοι και αγνοούσαν τη συμβολή τους.
Ποιες είναι οι επιπτώσεις του «Φαινομένου Ματίλντα»
Φτάνοντας στη σύγχρονη εποχή, το «φαινόμενο Ματίλντα» εξακολουθεί να υφίσταται. Σύμφωνα με τη Λίσα Λαμ, παρά την σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί στον τομέα της ισότητας των φύλων στην έρευνα τις τελευταίες δεκαετίες, το «φαινόμενο Ματίλντα» παραμένει στην επικαιρότητα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα βραβεία Νόμπελ, με τους νικητές του θεσμού να εξακολουθούν να είναι κατά κύριο λόγο λευκοί και άνδρες, ειδικά στις κατηγορίες STEM, δηλαδή μαθηματικά, επιστήμη υπολογιστών, φυσικές επιστήμες και τεχνολογία. Εκτός, όμως, των βραβείων Νόμπελ, το φαινόμενο μπορεί να παρατηρηθεί και ευρύτερα. Ενώ οι γυναίκες αγωνίζονταν να ληφθούν σοβαρά υπόψη, απομεινάρια της μισογυνιστικής άποψης του παρελθόντος παρατηρούνται και σήμερα.
Προς απόδειξη αυτού, πραγματοποιήθηκε μια μελέτη του 2022 για το φαινόμενο, εξετάζοντας τις διαφορές στη συχνότητα με την οποία οι γυναίκες και οι άνδρες αναφέρονται σε επιστημονικές εργασίες. Στα αποτελέσματα της μελέτης, αναφορικά με τη γερμανική ανθρωπογραφία, διαπιστώθηκε ότι το ποσοστό των γυναικών ήταν σχεδόν 40% λιγότερο.
Όπως επισημαίνει η συγγραφέας που παραθέτει τη μελέτη, προκειμένου να αντισταθμιστεί η ανισότητα στην έρευνα, πρέπει να αντιμετωπιστούν διάφορα σημεία: αφενός, οι γυναίκες επιστήμονες που δεν έχουν αναγνωριστεί στο παρελθόν πρέπει να γίνουν ορατές και, αφετέρου, πρέπει να υπάρξει μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση σχετικά με τις ανισότητες στην τρέχουσα έρευνα.
Πηγές: un.org, womeninscienceday.org, lostwomenofscience.org, ebsco.com
